تهیه فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه زلزله با توجه به فاکتورهای تاثیر گذار بر ریسک زلزله

صاحب اثر: پژوهشکده بیمه
نوع محتوی: طرح پژوهشی
Language: Persian
Document ID: R-1047694
Publish: 15 January 2019
View: 518
Pages: 490
Publish Year: 1396

نسخه کامل Research منتشر نشده است و در دسترس نیست.

  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Research:

Abstract:

طرح پژوهشی "تهیه فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه زلزله با توجه به فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله" یکی از ضروریات و مستندات بیمه ای مورد نیاز صنعت بیمه ایران می باشد. در گذشته مطالعات و پژوهش هایی در زمینه بیمه نامه زلزله انجام گرفته است اما پژوهش حاضر با درنظر گرفتن شرایط کنونی و وضعیت ارایه پوشش بیمه ای برای خطر زلزله و همچنین تکیه بر تجارب کشورهای مختلف در ارایه طرح ها و سیستم های بیمه ای خطر زلزله، به دنبال تدوین شرایط عمومی و فرم پیشنهاد در ساختمان های مسکونی و غیر مسکونی می باشد. در تدوین شرایط عمومی و فرم پیشنهاد، به روزترین شرایط، استثنایات، پوشش های بیمه ای، براساس آخرین سیستم های بیمه ای در کشورهای مختلف استفاده شده است. لذا طرح پژوهشی حاضر مبتنی بر بررسی قوانین و مقررات کشور، ضوابط تدوین شرایط عمومی و تجارب جهانی و تجارب موجود در ایران با رویکرد تدوین شرایط عمومی بیمه زلزله نگارش یافته است. 
برای انجام این پژوهش و به منظور شناسایی و ارزیابی میزان تاثیرگذاری فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله، پرسشنامه ای طراحی شد و در اختیار نخبگان، کارشناسان و ارزیابان خسارت صنعت بیمه و اساتید و نخبگان پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله و اساتید و دانشجویان رشته زلزله و سازه از دانشگاه خواجه نصیرالدین و دانشگاه بهشتی قرار گرفت. به منظور تحلیل نتایج پرسشنامه از آزمون فریدمن استفاده شد. طبق نتایج، نظر خبرگان صنعت مبنی بر تاثیرگذار بودن تعدادی از فاکتورهای مورد مطالعه و عدم تاثیرگذاری سایر فاکتورها بوده است. همچنین در مورد برخی از فاکتورها که رتبه های پایین را کسب نموده اند، نظر برخی از خبرگان مبنی بر عدم تاثیرگذاری آنها بر خطر زلزله بوده است. با توجه به میانگین رتبه ها، مشخص است که کدام یک از فاکتورها بیشترین تاثیرگذاری را در ارزیابی ریسک زلزله خواهند داشت. 

پیش گفتار Research

طرح پژوهشی "تهیه فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه زلزله با توجه به فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله" یکی از ضروریات و مستندات بیمه ای مورد نیاز صنعت بیمه ایران می باشد. در گذشته مطالعات و پژوهش هایی در زمینه بیمه نامه زلزله انجام گرفته است اما پژوهش حاضر با درنظر گرفتن شرایط کنونی و وضعیت ارایه پوشش بیمه ای برای خطر زلزله و همچنین تکیه بر تجارب کشورهای مختلف در ارایه طرح ها و سیستم های بیمه ای خطر زلزله، به دنبال تدوین شرایط عمومی و فرم پیشنهاد در ساختمان های مسکونی و غیر مسکونی می باشد. در تدوین شرایط عمومی و فرم پیشنهاد، به روزترین شرایط، استثنایات، پوشش های بیمه ای، براساس آخرین سیستم های بیمه ای در کشورهای مختلف استفاده شده است. لذا طرح پژوهشی حاضر مبتنی بر بررسی قوانین و مقررات کشور، ضوابط تدوین شرایط عمومی و تجارب جهانی و تجارب موجود در ایران با رویکرد تدوین شرایط عمومی بیمه زلزله نگارش یافته است. 
برای انجام این پژوهش و به منظور شناسایی و ارزیابی میزان تاثیرگذاری فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله، پرسشنامه ای طراحی شد و در اختیار نخبگان، کارشناسان و ارزیابان خسارت صنعت بیمه و اساتید و نخبگان پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله و اساتید و دانشجویان رشته زلزله و سازه از دانشگاه خواجه نصیرالدین و دانشگاه بهشتی قرار گرفت. به منظور تحلیل نتایج پرسشنامه از آزمون فریدمن استفاده شد. طبق نتایج، نظر خبرگان صنعت مبنی بر تاثیرگذار بودن تعدادی از فاکتورهای مورد مطالعه و عدم تاثیرگذاری سایر فاکتورها بوده است. همچنین در مورد برخی از فاکتورها که رتبه های پایین را کسب نموده اند، نظر برخی از خبرگان مبنی بر عدم تاثیرگذاری آنها بر خطر زلزله بوده است. با توجه به میانگین رتبه ها، مشخص است که کدام یک از فاکتورها بیشترین تاثیرگذاری را در ارزیابی ریسک زلزله خواهند داشت. 
از جمله شرایط فعلی در ایران که مورد بررسی قرار گرفت، لایحه تاسیس صندوق بیمه همگانی حوادث طبیعی بود که تاریخچه تلاش برای طراحی و تصویب این لایحه به اواسط سال 1375 و تلاش وزارت کشور جهت پیشنهاد لایحه ای در این زمینه به هییت دولت باز می گردد. اما مخالفت ها و اختلاف نظرهای موجود در دولت موجب شد تا پس از تلاش های وزارت کشور و سپس بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، در نهایت لایحه "تاسیس صندوق بیمه همگانی حوادث طبیعی" در جلسه مورخ 1390,02,04 هییت وزیران به تصویب رسید و در تاریخ 1390,03,03 به مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شد و آخرین وضعیت آن، ارسال به شورای نگهبان برای تصویب در تاریخ 1395,07,14 بوده است. دومین مورد ارایه بیمه نامه "اموال مسکونی در مقابل زلزله" توسط شرکت بیمه ایران در سال 1393 بود که به صورت آزمایشی در دو استان اصفهان و کرمان به ترتیب دارای خطر لرزه خیزی کم و زیاد آغاز به صدور بیمه نامه نمود. البته بعد از گذشت چندین ماه از این اقدام با درخواست شعبه یزد شرکت بیمه ایران این استان نیز مجوز صدور بیمه نامه زلزله را دریافت نمود. 
در راستای طراحی بیمه نامه زلزله، مطالعه و الگوبرداری از تجربیات کشورهای مختلف مفید خواهد بود. محقق می تواند با بررسی رویکردها، قوانین و ساختارها در کشورهای مختلف جهان، با دیدی باز و همه جانبه به موضوع بنگرد و آنچه را که مناسب و قابل اجرا متناسب با شرایط جاری کشور می داند مورد استفاده قرار دهد. از این رو در این پژوهش، به مطالعه و بررسی برنامه های بیمه ای خطر زلزله در کشورهای ترکیه، ژاپن، نیوزلند و ایالت کالیفرنیا که در بین تمامی کشورها از برنامه ای معین، منسجم و یکپارچه بهره می برند پرداخته شده است. در این مرحله سعی شده است که برنامه بیمه ای در هر یک از کشورهای مورد مطالعه شامل نحوه پیدایش و لزوم اجرای آن، ویژگی ها، فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله، نوع قراردادها، ظرفیت پرداخت خسارت، توان مالی، مشارکت کننده ها، بازوهای اجرایی، آمار عملکرد صدور و خسارت آنها، فرم پیشنهاد و شرایط عمومی به دقت، جامع و کامل مورد بررسی قرار گیرند، در بخش غیر مسکونی، با توجه به اینکه در کسب و کارهای تجاری و صنعتی، خسارات ناشی از آتش سوزی، انفجار و غیره بسیار زیاد است و در صورتی که مالکان این کسب و کارها بیمه نامه هایی با خطر واحد تهیه نمایند امکان ارایه پوشش برای چنین خساراتی وجود نخواهد داشت، بهتر است صنایع و شرکت های تجاری، بیمه نامه های با پوشش خطرات چندگانه و یا بیمه نامه های تمام خطر تهیه نمایند. با این حال برخی از کسب و کارهای بزرگ که برای ریسک های خود سیستم کامل مدیریت ریسک را در سطوح مختلف اجرا نموده اند، برای پوشش خطرات طبیعی از جمله زلزله گرایش به تهیه بیمه نامه برای این خطرات به صورت جداگانه با توجه به منطقه جغرافیایی دارند و برخی از شرکت های بیمه چنین پوشش هایی را به صورت خاص به چنین کسب و کارهایی ارایه می دهند. این امر منجر به صرفه جویی نسبتا مناسبی در حق بیمه این کسب و کارها می گردد ولی محدودیت هایی را در ادعای خسارت با توجه به محدودیت های چنین بیمه نامه هایی نیز ایجاد می نماید. در بخش غیرمسکونی، تجارب کشورهایی چون ژاپن، ترکیه، نیوزلند و ایالات متحده بصورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفت و فرم پیشنهاد و شرایط بیمه نامه زلزله برای ایالت کالیفرنیا ارایه شد. با توجه به ماهیت بخش مسکونی و حمایت دولت، آسیب پذیر بودن اقشار جامعه، لزوم ارایه برنامه ای بیمه ای نسبت به بخش غیر مسکونی بیشتر احساس می شود. 
گزارش طرح پژوهشی حاضر در 9 بخش تنظیم شده است: 
در بخش اول، وضعیت زلزله خیزی کشورها و جایگاه صنعت بیمه در پوشش خطر زلزله شرح داده شده است. در این بخش با بیان توضیحاتی در خصوص زلزله و علت وقوع آن، وضعیت لرزه خیزی در جهان و پهنه بندی لرزه ای در ایران آمده است. در بخش دوم، قوانین و مقررات موجود و در مرحله تصویب در ایران مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته اند. تلاش دیگر دولت در راستای مقابله با این حوادث و به ویژه تامین مالی خسارت های ناشی از آن، علاوه بر تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور، ارایه لایحه "تاسیس صندوق بیمه همگانی حوادث طبیعی" بوده است. در این بخش پیشینه ارایه و تصویب لایحه فوق از ابتدا تا کنون مطرح می شود. نقطه نظرات مختلف ارایه شده از سوی کمیسیون پولی و مالی برگرفته از گزارشات مجلس به تفصیل آمده است. آخرین وضعیت تصویب این لایحه در تاریخ 1395,07,14 بوده که پس از تصویب در مجلس، و جهت تایید به شورای نگهبان ارسال شده است. بیمه نامه زلزله ارایه شده توسط بیمه ایران نیز در این بخش مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به عدم وجود سابقه خسارت در پورتفو جذب شده، امکان اظهارنظر در خصوص موفقیت این بیمه نامه نبوده است. در بخش سوم، طرح ها و پژوهش های مرتبط در ایران مورد مطاله و بررسی قرار گرفته اند. 
در بخش چهارم، طی یک مطالعه تطبیقی، طرح های زلزله در کشورهای منتخب بررسی شده اند. در این بخش، به مطالعه و بررسی برنامه های بیمه ای خطر زلزله در کشورهای ترکیه، ژاپن، نیوزلند و ایالت کالیفرنیا که در بین تمامی کشورها از برنامه ای معین، منسجم و یکپارچه بهره می برند پرداخته شده است. صندوق TCIP در ترکیه با ارایه نمودن پوشش اجباری بیمه ای برای خسارت های مالی در ساختمان های مسکونی که به طور مستقیم توسط زمین لرزه ایجاد می شود و همچنین خسارت های مالی ناشی از آتش سوزی، انفجار، سونامی و رانش زمین به دلیل وقوع زلزله، حمایت گسترده بیمه ای را در قبال این خطرات ایجاد نموده است. صندوق بیمه اتکایی ژاپن JER، بیمه اختیاری زلزله را همراه بیمه آتش سوزی که توسط شرکت های بیمه تجاری صادر می شوند ارایه می دهد. بعد از صدور بیمه نامه، 100% حق بیمه صادره زلزله طی قرارداد اتکایی به JER واگذار می شود و JER متناسب با قراردادهای اتکایی تعریف شده بخشی از ریسک را بین شرکت ها براساس ظرفیت آنها و دولت تقسیم می نماید. در کمیسیون زلزله نیوزلند EQC، پوشش زلزله از ملحقات بیمه نامه آتش سوزی است و این پوشش برای دارندگان بیمه نامه آتش سوزی منازل مسکونی اجباری می باشد و کلیه امور مربوط به آن توسط کمیسیون مذکور اداره می شود. در ایالت کالیفرنیای امریکا، CEA نسبت به ارایه پوشش زلزله برای منازل مسکونی به صورت اختیاری اقدام می نماید. با توجه به گستره ساختمان های موجود در این ایالت و تاریخچه ارایه پوشش زلزله، در حال حاضر چهار نوع بیمه نامه متناسب با نوع ساختمان و مالکیت ساختمان از جمله مالکان منازل مسکونی، مالکان منازل متحرک، آپارتمان های مستغلاتی و مستاجران وجود دارد. 
در بخش چهارم، مواردی چون تاریخچه طراحی و پیاده سازی هر یک از طرح های بیمه ای، چالش ها، نقاط ضعف و قوت آنها، بدنه اجرایی، ساختار سازمانی، فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله، قوانین مرتبط تصویب شده، ویژگی های آنها به تفصیل آمده است. در بخش پنجم، به فرم پیشنهاد و شرایط عمومی در کشورهای منتخب پرداخته شده است. این بخش در واقع تکمیل کننده بخش چهارم می باشد. 
در بخش ششم، نتایج مربوط به شناسایی فاکتورهای تاثیرگذار بر ریسک زلزله آمده است. در این بخش در ابتدا فاکتورهای تاثیرگذار برگرفته از مطالعات صورت گرفته در کشورهای زلزله خیزی چون نیوزلند، ترکیه، ژاپن و ایالت کالیفرنیا که طرح منسجم و یکپارچه ای برای پوشش بیمه ای خطر زلزله دارند، توضیح داده شده اند و میزان و نوع اهمیت آنها ذکر شده است. طبق آزمون فریدمن می توان با توجه به میانگین رتبه بدست آمده، نسبت به تاثیر یا عدم تاثیر هر یک از عوامل تصمیم گیری نمود. 
بخش هفتم مربوط به تدوین فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه تکمیلی (با توجه به ارایه پوشش پایه توسط صندوق حوادث طبیعی پس از تصویب نهایی) زلزله برای واحدهای مسکونی می باشد. این بخش با دو رویکرد ارایه شده است. در قسمت اول، فرم پیشنهاد و شرایط عمومی مبتنی بر مطالعات خارجی آمده است. هدف از این، بهره گیری از سیستم های به روز دنیا و الگوبرداری از آنها می باشد که می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. در قسمت دوم، فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه تکمیلی زلزله برای واحدهای مسکونی مبتنی بر شرایط فعلی در ایران ارایه شده است.
بخش هشتم مربوط به تدوین فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه زلزله برای واحدهای غیرمسکونی می باشد. در این بخش، تجارب کشورهایی چون ژاپن، ترکیه، نیوزلند و ایالات متحده بصورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفت و فرم پیشنهاد و شرایط بیمه نامه زلزله برای ایالت کالیفرنیا آمده است. در ادامه نیز، فرم پیشنهاد و شرایط عمومی بیمه نامه زلزله واحدهای غیرمسکونی در ایران ارایه شده است. و در آخر در بخش نهم، پیشنهادات ارایه شده اند. 

Authors

علی دهقانی

هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب

سید بهرام بهشتی

هئیت علمی دانشگاه خواجه نصیر

عبدالرضا سروقد مقدم

هیئت علمی پژوهشگاه زلزله

سمانه عزیزنصیری

مدیر اکچوئری

بهاره رحیمی

رییس اداره آتش سوزی

سید محمدرضا اسماعیلی

ارزیاب ریسک اتکایی

حمید دهقانی

کارشناس اداره مهندسی

نادره سمیع داریانی

معاون اداره طرح و توسعه

مهدی وهابی

رییس اداره مهندسی

رحیم مصدق

معاون طرح و توسعه بیمه مرکزی

عباس گلچینیان

کارشناس صنعت بیمه