افسانه صوفی ستیزی فقیهان (نگاهی تبارشناسانه به نزاع میان فقیهان و صوفیان در دروه قاجار)
عنوان مقاله: افسانه صوفی ستیزی فقیهان (نگاهی تبارشناسانه به نزاع میان فقیهان و صوفیان در دروه قاجار)
شناسه ملی مقاله: JR_CLASS-12-1_013
منتشر شده در در سال 1400
شناسه ملی مقاله: JR_CLASS-12-1_013
منتشر شده در در سال 1400
مشخصات نویسندگان مقاله:
سعید مهری - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی(گرایش عرفانی) دانشگاه فردوسی
سید مهدی زرقانی - استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
خلاصه مقاله:
سعید مهری - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی(گرایش عرفانی) دانشگاه فردوسی
سید مهدی زرقانی - استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
از اواخر دوره زندیان، با بازگشت صوفیان نعمت اللهی به ایران، جریانی از نقد تصوف در ایران شکل میگیرد. این دوره که مصادف با قدرت گرفتن فقیهان اصولی در حوزه های فقهی شیعی، و نیز مقارن پیوند عالمان شیعی و حکومت قاجار، خاصه در دوره فتحعلیشاه است، تقابلی جدی میان فقهای شیعه و صوفیان ایجاد میکند. دیدگاه رایج در این زمینه، حاکی از اختلاف بر سر مسائل معرفتشناسانه است و دوری صوفیان از شریعت را عامل این اختلاف میداند. اما بررسی منابع تاریخی این فرض را زیرسوال میبرد؛ چرا که اسناد تاریخی حاکی از وجود یکی از سلاسل صوفی، ذهبیان، است که فقها نزاعی باایشان نداشتهاند و این درحالیاست که مبانی معرفتی ذهبیان و نعمتاللهیان، تفاوت خاصی ندارد.در این پژوهش با استفاده از نظریه تبارشناسی فوکو، نشان دادیم که وراء این نزاع معرفتشناسانه، امری دیگر نهفتهاست و آن حضور در مرکز گفتمان سیاسی دوران است. در واقع مساله قدرت در تعیین چگونگی رفتار فقها و صوفیه با یکدیگر تاثیر بسیار مهمی داشتهاست. ذهبیه از آنجا که تمایلی به قدرت نداشتند، با ستیز فقیهان مواجه نگردیدند اما نعمتاللهیان که داعیه قدرت داشتند، به سرعت سرکوب گردیدند. ما این مقوله را با استفاده از مفهوم قدرت در اندیشه فوکو تبیین کردیم.
کلمات کلیدی: نقد تصوف, فقها, حکومت قاجار, تبارشناسی, قدرت
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/1328053/