قلمرو فقه و ماهیت اباحه، جستاری در قاعده ی «عدم خلو الواقعه عن الحکم»
عنوان مقاله: قلمرو فقه و ماهیت اباحه، جستاری در قاعده ی «عدم خلو الواقعه عن الحکم»
شناسه ملی مقاله: JR_MADA-14-25_003
منتشر شده در در سال 1401
شناسه ملی مقاله: JR_MADA-14-25_003
منتشر شده در در سال 1401
مشخصات نویسندگان مقاله:
محسن جهانگیری - دانشیار گروه فقه دانشگاه علوم اسلامی رضوی
محمدعلی بنایی خیرآبادی - دانشجوی دکتری فقه جزایی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
خلاصه مقاله:
محسن جهانگیری - دانشیار گروه فقه دانشگاه علوم اسلامی رضوی
محمدعلی بنایی خیرآبادی - دانشجوی دکتری فقه جزایی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
مسئله قلمرو فقه با شبکه ای وسیع از موضوعات ارتباط دارد که هر یک در ساحت خاص خود مطرح گردیده است. یکی از موضوعات موثر در حل این مسئله، تنقیح «ماهیت احکام» برای دسترسی به گستره آن است. توضیح «ماهیت اباحه» و بیان اینکه اباحه عدم الحکم است یا حکم به جواز، در سرنوشت مسئله قلمرو فقه تاثیری جدی دارد؛ خصوصا هنگامی که رابطه اباحه با قاعده «عدم خلو» به خوبی تصویر شود؛ قاعده ای پرتکرار و به حسب ادعا مجمع علیه در فقه و اصول شیعه، که مفادش چنین است: «هیچ واقعه ای خالی از حکم شرعی نیست». شهید صدر برای اثبات آن، افزون بر ادله نقلی (هیچ چیزی از حلال و حرام و آنچه مردمان به آن احتیاج دارند، نیست، مگر اینکه در کتاب یا سنت وجود دارد)، به دلیل عقلی (لطف) نیز تمسک جسته است. قاعده لطف گرچه تلقی به قبول شده و در مسائلی مانند جامعیت شریعت، رابطه فقه و قانون دارای تاثیری مهم بوده است، اما هنوز به درستی منقح نشده، تا جایی که موضع فقیهی همچون امام خمینی اغلب با استناد به برخی جملاتش، در غیاب تحلیل مهم او از مفهوم اباحه و عدم الحکم جمع بندی شده است. مقاله حاضر با مراجعه به متون معتبر فقه و اصول شیعه، و روش اجتهادی، آراء مخالفان این قاعده مانند محقق نراقی، محقق خویی و امام خمینی را استقصا نموده و در نهایت، با دقت در فضای صدور روایات و مناقشه در دلیل عقلی لطف، برخی از ادله مخالفان را دارای اتقان ارزیابی نموده است.
کلمات کلیدی: قلمرو فقه, فقه و قانون, اباحه, منطقهالفراغ
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/1460521/