بررسی دگرگونی های الگوهای معماری مساجد مردمی در ابتدای مدرنیته در ایران نمونه موردی: مساجد شهر قم در اوایل دوره ی پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۴۰ش)

Publish Year: 1401
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 28

This Paper With 29 Page And PDF Format Ready To Download

  • Certificate
  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Paper:

شناسه ملی سند علمی:

JR_SMB-10-15_007

تاریخ نمایه سازی: 2 مهر 1401

Abstract:

بررسی تاریخ معماری عامیانه ایران از موضوعات پژوهشی ضروری و نسبتا مغفول مانده برای شناخت راه آینده معماری است. این پژوهش به بخش خاصی از این معماری، یعنی مساجدی می پردازد که در دوران ممنوعیت های مذهبی رضاخانی و بعد از برداشتن آن در عمق بافت درهم پیچیده شهری قم به تعداد زیاد ساخته شده است. این تحقیق با روش تفسیری تاریخی زمینه های اجتماعی سیاسی و کالبدی ظهور این دسته از بناها و تحلیل الگوهای فضایی آنها را بررسی کرده است. برای این پژوهش با بررسی میدانی، بیش از ۵۰ مسجد متعلق به دوران ۴۰ساله اول و دوم دوران پهلوی (قبل و بعد از مدرن سازی اجباری) شناسایی و به صورت اولیه تحلیل شد و از بین آنها، ۲۰ مسجد (با سبک غیر سنتی) که کمتر دچار تغییرات شده بودند، برای تحلیل عمیق انتخاب شد. در ضمن این مطالعه، دو الگوی مسجد بر فرازآب انبار و مساجد سرپوشیده، از لحاظ فضایی و عملکردی، به عنوان ویژگی های خاص مساجد مزبور شناسایی شد. درهمچنین ایجاد بالکن در داخل مساجد پدیده دیگری بود که ردپای آن در سنت تکایا، پیگیری شد. از لحاظ ساختی و فرمی، الگوی تیرآهن و طاق ضربی آجری نمایان به همراه ستون های لوله ای، نمونه هایی از پدیده های خاص شناسایی شده برای این مساجد بود و در کنار آن، استفاده از پنجره های باریک عریض یا طویل مطابق سبک مدرن و کتابخانه در مساجد، از مواردی بود که در امتداد تحول مدرن در این مساجد ارزیابی گردید. در مورد علت یابی این پدیده ها که پرسش اصلی این مقاله بود، رویکرد جامعه در واکنش به سیاست مدرن سازی رضاشاهی و تلاش عامه برای استفاده از پتانسیل های محلی برای حفظ قالب های فرهنگی در مقابل خواست حکومتی به عنوان یافته های اصلی ارائه شده است.

Authors

مسعود ناری قمی

استادیار گروه معماری آموزشکده فنی و حرفه ای پسران قم، دانشگاه فنی و حرفه ای

مهدی ممتحن

استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

مراجع و منابع این Paper:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این Paper را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود Paper لینک شده اند :
  • منابع: ابن­بابویه، محمدبن علی.(۱۳۶۷). من لا یحضره الفقیه، ترجمه: علی ...
  • ابوالقاسمی، لطیف. (۱۳۷۶). پر و رومی. هنرهای زیبا (۲): ...
  • امین، محسن. (۱۳۷۱). عزاداری­های نامشروع. ترجمه جلال آل احمد. ...
  • پیرنیا، محمدکریم. (۱۳۷۴). آشنایی با معماری اسلامی ایران (ساختمان­های ...
  • پیشوایزدی، محمد و اندرودی، الهام. (۱۳۹۰). روایت بنایی تااستادکاری: ...
  • جانی پور، بهروز. (۱۳۷۹). سیر تحول معماری مسکن تهران ...
  • ح‍م‍وی بغدادی ، ی‍اق‍وت ب‍ن ع‍ب‍دال‍ل‍ه . (۱۳۸۳). ...
  • خادم­زاده، محمدحسن. (۱۳۸۴). مس‍اج‍د ت‍اری‍خ‍ی ش‍ه‍ر ی‍زد‫. ع‍ک‍س ...
  • رئیسی محمد منان، انصاری پور زهرا. (۱۳۹۸). مطالعه ی ...
  • سلمانی امیر، رحیمی محمدحسین، خاک‎زند مهدی. (۱۳۹۴). بررسی اهمیت، ...
  • ش‍اف‍عی، بی‍ژن؛ وی‍ک‍ت‍ور دانی‍ل و س‍ه‍راب س‍روشی‍انی. (۱۳۸۲). ...
  • ش‍اف‍عی، بی‍ژن؛ وی‍ک‍ت‍ور دانی‍ل و س‍ه‍راب س‍روشی‍انی. ( ...
  • شهریباف، جعفر. (۱۳۸۳). طهران قدیم. تهران: معین ...
  • صارمی، علی­اکبر و رادمرد. محمدتقی. (۱۳۷۶). ارزش­های پایدار در ...
  • عباسی، مهدی. (۱۳۷۱). تاریخ تکایا و عزاداری قم (جلد ...
  • فیض، علی اکبر. (۱۳۴۳). گنجینه آثار قم. ج ۲. ...
  • قیومی بیدهندی، مهرداد و شمس، امید. (۱۳۹۱). درآمدی بر ...
  • کیانی، مصطفی. (۱۳۹۲). بررسی و جایگاه هنر آجرکاری تزیینی ...
  • کیانی، مصطفی. (۱۳۸۳). معماری دوره پهلوی اول، دگرگونی اندیشه ...
  • مختاری، اسکندر. (۱۳۹۰). میراث معماری مدرن ایران. دفتر پژوهش­های ...
  • مزین دهباشی، شریف. (۱۳۷۹). عوامل موثر بر طرح بناهای ...
  • مفید، حسین و رئیس­زاده، مهناز. (۱۳۸۵). م‍اج‍رای م‍ع‍م‍اری ...
  • ملازاده، کاظم. (۱۳۸۱). مدارس و بناهای مذهبی. تهران: سوره ...
  • موسوی، مهیار. (۱۳۹۷). نمایی از یک مسجد و ورودی ...
  • میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم. (۱۳۸۳). ...
  • میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم. (۱۳۸۴). ...
  • میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم. (۱۳۸۶). ...
  • میر میران، هادی و ایرج اعتصام. (۱۳۸۸). معماری معاصر ...
  • ناری قمی، مسعود. (۱۳۹۵). الگوهای کالبدی حسینیه ها: ریشه ...
  • فرخ­یار، حسین. (۱۳۸۶). آب­انبار یادگاری از یاد رفته (کاشان، ...
  • مستوفی، عبدا... . (۱۳۸۴). شرح زندگانی من. تهران: زوار ...
  • ناری قمی، مسعود. (۱۳۹۴). نقدی بر پژوهش­های تفسیری ...
  • ناصر الشریعه، محمدحسین. (۱۳۸۳). تاریخ قم یا حریم مطهر ...
  • نصر، طاهره سها. ۱۳۸۳. معماری وشهرسازی شیراز دردوره پهلوی ...
  • Karimi، Z. Pamela (Zahra Pamela). ۲۰۱۳. Domesticity and consumer ...
  • Lambourn، E.A. (۲۰۱۷).Islam beyond Empires:Mosques and Islamic Landscapes in ...