منافع اقتصادی رودخانه کارون: آیا جامعه برای حفاظت از این رودخانه حاضر به پرداخت است؟

Publish Year: 1400
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 109

This Paper With 12 Page And PDF Format Ready To Download

  • Certificate
  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Paper:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JQE-18-2_001

تاریخ نمایه سازی: 27 آبان 1402

Abstract:

معرفی:رودخانه کارون یکی از مهم­ترین رودخانه­های جنوب و جنوب غرب کشور است که در تولید برق، کشت محصولات مختلف کشاورزی و آب مصرفی بسیاری از شهرهای استان خوزستان نقش موثری ایفا می­کند. اما با وجود اهمیت بسیار زیاد این رودخانه، طی سال­های اخیر دچار مدیریت ناکارا و برداشت­های بی­رویه، سدهای بدون مطالعات پایه و عدم بهره­وری در استفاده از آب دچار شده است. امروز نیز بحث انتقال آب سرچشمه­های کارون برای مصرف شرب استان­های دیگر مطرح است که قطعا بدون در نظر گرفتن ارزش واقعی آب این رودخانه و بهره بردن از مکانیزم بازار این انتقال غیر بهینه خواهد بود. تمامی این مشکلات در نبود اطلاع از ارزش واقعی این رودخانه به عنوان یک موهبت طبیعی است. این مطالعه کوشید با استفاده از روش مدل­سازی انتخاب ارزش اقتصادی منافع غیر مستقیم رودخانه کارون را برای بخش کوچکی از استفاده­کنندگان آن یعنی ساکنان شهرستان اهواز استخراج نماید. بدیهی است که با دخیل کردن تمامی جامعه برخوردار از منافع این رودخانه و لحاظ نموئن سایر منافع آن، اعداد بدست آمده بسیار بزرگتر و دقیق­تر خواهد بود و این مهم می­تواند به عنوان هدف اصلی تحقیقات آتی قرار گیرد. متدولوژی:جهت استخراج ارزش ویژگی­های رودخانه از روش مدل­سازی انتخاب و مدل لاجیت با پارامترهای تصادفی در دو شکل ساده و مرکب استفاده شد. در اجرای مدل­سازی انتخاب سه مرحله وجود دارد. در مرحله اول لازم است ویژگی­های غیربازاری رودخانه کارون مشخص شوند. سپس در مرحله­ی بعد می بایست مجموعه­های انتخاب مشخص گردند و در نهایت پرسشنامه مربوطه طراحی شود. بدین منظور، تلاش شد تا حد امکان از پیشینه تجربی تحقیق بهره برده شود و ویژگی­ها به­گونه­ای انتخاب شوند که سازگاری لازم تامین شود. در این مطالعه، ویژگی های چشم­انداز شادی­بخش طبیعی، حفظ تنوع زیستی، کارکرد اکولوژیکی و کارکرد آموزشی رودخانه کارون انتخاب شدند. در مرحله سوم برای هر یک از ویژگی ها، سه سطح در نظر گرفته شد. اولین سطح یا سطح مبنا، وضعیت کیفی موجود خدمات رودخانه را نشان می داد و دو سطح بعدی، سطح متوسط و خوب خدمات کیفی رودخانه را نسبت به وضعیت موجود ارایه می کرد. با توجه به این­که هدف این مطالعه محاسبه تغییرات رفاه افراد است، یک گزینه پولی نیز به عنوان آخرین سوال از افراد پرسیده شد. این ارزش پولی براساس هزینه ورودی پارک­های ملی در ایران و مشاوره با کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست استان خوزستان محاسبه شد. قیمت­های استفاده شده در این تحقیق به ترتیب ۰، ۴۵۰۰۰ و ۷۰۰۰۰ ریال تعیین گردید. داده­های مورد نیاز از طریق تکمیل پرسشنامه از خانوارهای شهرستان اهواز در سال ۱۳۹۴ گرد­آوری گردید. به منظور طراحی مدل سازی انتخاب پنج کارت طراحی شد. روش ایجاد کارت ها به این صورت بود که با استفاده از تکنیک طرح کسری و حذف حالات غیر محتمل در نرم افزار SPLUS، ده حالت مختلف بین چهار ویژگی رودخانه و هزینه ی محافظت از آن انتخاب شد. حالات غیر محتمل، حالاتی هستند که در آنها سطح پایین ویژگی رودخانه با هزینه حفاظت بسیار بالا یا سطح بالای ویژگی با هزینه حفاظت بسیار پایین در یک گزینه قرار گرفته اند. سپس ده حالت بدست آمده در ۵ کارت دارای دو سناریوی Z و T و یک سناریوی پایه تنظیم شد. به منظور استفاده از نظر صاحب­نظران دانشگاهی و ارتقاء سطح کیفی کارت ها، برای تعدادی از اعضای هیات علمی اقتصاد محیط زیست ارسال شدند. سپس با استفاده از نظرات کارشناسی آنها، کارت ها اصلاح و برای بررسی شفافیت و قابل فهم بودن آنها، بین شماری از پاسخ دهندگان (که به صورت تصادفی انتخاب شدند) توزیع شدند. از بررسی کارت های گردآوری شده و اخذ نظر کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست، کارت ها نهایی شدند.در تحقیق حاضر، به منظور کنترل ناهمگنی در ترجیحات افراد از مدل RPL در دو شکل ساده و دارای متغیرهای کنشی (مرکب) استفاده شد. به منظور برآورد متغیرها، داده­های گردآوری شده وارد نسخه­ ۱۲ نرم­افزار STATA شدند و به روش حداکثر درستنمایی مدل­ها برآورد شدند. نتایج نشان داد که در مدل ساده تمامی ضرایب (به جزء C۳) در سطح قابل قبول آماری معنی­دار بوده و دارای علامت مورد انتظار بودند. علامت مثبت ضریب ویژگی­های رودخانه نشان داد که با بهبود ویژگی های کیفی رودخانه مطلوبیت افراد افزایش می­یابد. همچنین علامت منفی ضریب هزینه­ی محافظت نشان داد که با پرداخت هزینه برای محافظت رودخانه مطلوبیت افراد کاهش می­یابد. نسبت درستنمایی نشان داد که فرضیه صفربودن همزمان تمامی متغیرها در سطح ۱% رد می­شود و مدل از اعتبار کافی برخوردار است. یافته ها:با مقایسه لگاریتم درست نمایی برای دو مدل RPL ساده و مرکب، برتری مدل مرکب نسبت به مدل ساده آشکار گردید. با وارد شدن متغیرهای کنشی به مدل پایه، لگاریتم درستنمایی از ۳۸/۶۹۰- به ۶۸/۵۷۵- کاهش یافت. همچنین، بر اساس نسبت درست نمایی فرضیه صفر بودن همزمان تمامی ضرایب در سطح ۱% رد شد و مدل مرکب از اعتبار کافی برخوردار بود. بر اساس معنی داری ضرایب و علامت آنها نیز مدل کنشی بر مدل پایه برتری داشت. تمامی ضرایب ویژگی های رودخانه اعم از چشم انداز طبیعی، کارکرد اکولوژیکی، حفظ تنوع زیستی و کارکرد آموزشی دارای علامت مثبت بودند. علامت مثبت این ضرایب نشان داد که در صورت بهبود هر یک از ویژگی های رودخانه، مطلوبیت پاسخ دهنده نسبت به وضعیت پایه افزایش می یابد. همچنین، تمامی این متغیرها در سطح آماری ۱%، ۵% و ۱۰% معنی دار هستند. متغیر قیمت در سطح ۱% معنی دار بود و دارای علامت منفی که نشان می دهد پاسخ دهندگان ترجیح می دهند در برنامه های حفاظتی که به هزینه های اضافی نیاز ندارند، شرکت کنند. بنابراین علامت منفی ضریب پرداخت نشان دهنده تاثیر منفی آن بر مطلوبیت فرد است. بر اساس نتایج بدست آمده، از تقسیم ضریب ویژگی های رودخانه بر ضریب هزینه در مدل RPL مرکب، تمایل به پرداخت نهایی برای هریک از ویژگی­ها استخراج شد تمایل به پرداخت نهایی مبادله بین پول و ویژگی مورد نظر را با فرض ثبات سایر شرایط نشان می دهد. به بیانی دیگر، نرخ نهایی جانشینی بین ویژگی های رودخانه و متغیر هزینه را نشان می دهد. به عنوان نمونه، چنانچه چشم انداز طبیعی رودخانه از وضعیت غیرقابل قبول به وضعیت کمتر رضایت بخش (A۲) بهبود یابد، هر یک از استفاده کنندگان غیرمستقیم رودخانه، به طور متوسط حاضر به پرداخت ۱۲۷۸۱۰ ریال در ماه هستند (معادل سالانه ۱۵۳۳۷۲۰ ریال). بیشترین تمایل به پرداخت استفاده کنندگان غیرمستقیم مربوط به کارکرد اکولوژیکی در سطح خوب است. برای این ویژگی رودخانه، تمایل به پرداخت مربوط به سطح خوب برابر ۲۱۲۲۷۰ ریال در ماه به دست آمد.به منظور محاسبه منافع اجتماعی سالانه رودخانه کارون،  اعداد بدست آمده برای تمایل به پرداخت نهایی تمامی ویژگی­ها به کل جمعیت برخوردار از این ویژگی ها تعمیم داده شد. عدد حاصل قیاسی از منافع اجتماعی سالانه رودخانه کارون بود که از خدمات کیفی و غیربازاری آن حاصل می شود. بنابراین، منافع اجتماعی سالانه ناشی از خدمات استفاده ای غیرمستقیم رودخانه کارون از حاصل­ضرب جمعیت شهرستان اهواز (۱۴۵۰۰۰۰ نفر) در مجموع تمایل به پرداخت نهایی تمامی ویژگی­ها در سطح خوب برابر ۱۲۴۹ میلیارد ریال محاسبه شد.اما منافع اجتماعی سالانه ارزش سرمایه ای این رودخانه را نشان نمی دهد چرا که این منافع هرساله و به صورت پیوسته برای یک دوره بلندمدت ادامه خواهد داشت. از این­رو اعداد بدست آمده برای یک دوره بلندمدت تنزیل گردید. در نبود نرخ تنزیل اجتماعی از نرخ بهره واقعی بخش کشاورزی و منابع طبیعی (۲۰ درصد) استفاده شد. ارزش سرمایه ای منافع استفاده­ای غیر مستقیم رودخانه برابر  ۱۹۸۲۵ میلیارد ریال به دست آمد. البته اعداد بدست آمده تنها از ارزشگذاری منافع استفاده­ای غیر مستقیم رودخانه بدست آمده است. بدیهی است چنانچه در مطالعات آتی سایر منافع رودخانه اعم از استفاده­ای (مستقیم و بالقوه) و غیر استفاده­ای محاسبه و به عدد بدست آمده از این مطالعه اضافه گردند، ارزش سرمایه­ای رودخانه کارون بیشتر آشکار خواهد شد.نتیجه:نتایج این مطالعه به عنوان یک مطالعه پایه می­تواند در سیاست­گذاری­های زیست محیطی مورد استفاده قرار گیرد. از آن جمله می­توان از نتایج این مطالعه در ارزیابی اقتصادی-زیست­محیطی طرح­هایی که در بستر رودخانه یا در رابطه با آن در آینده اجرا خواهند شد، بهره برد. بدیهی است عدم انجام چنین ارزیابی­هایی منجر به تخصیص غیربهینه منابع رودخانه خواهد شد و آثار زیان بار زیست­محیطی مانند ریزگردها را درپی خواهد داشت.مساله تخصیص آب رودخانه نیز می­بایست با توجه به ارزش اقتصادی آن صورت گیرد. هرگونه تخصیص بین حوزه­ای آب توسط دولت، یک تخصیص غیر بهینه خواهد بود و می­بایست از مکانیزم بازارهای آب بین استانی در این زمینه بهره برد. نتایج این مطالعه می توانند به عنوان یک مبنا در جهت تعیین قیمت آب در این بازار مورد توجه قرار گیرند، چرا که اعداد بدست آمده، تمایل به پرداخت افراد را برای استفاده از منافع رودخانه کارون به خوبی بازتاب می­دهند. البته روش­های قیمت­گذاری و ارزش گذاری بسیار متنوع بوده و این تحقیق ادعایی مبنی بر برتری نسبت به روش­های دیگر موجود در ادبیات موضوع ندارد.

Keywords:

تمایل به پرداخت نهایی , ارزش سرمایه ای , مدل لاجیت با پارامترهای تصادفی

Authors

امیرحسین منتظرحجت

دانشیار اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

بهزاد منصوری

دانشیار آمار، گروه آمار، دانشکده علوم ریاضی و کامپیوتر، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران.

سید مرتضی افقه

دانشیار اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

زهرا کیانی ده کیانی

دانش آموخته اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران.

مراجع و منابع این Paper:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این Paper را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود Paper لینک شده اند :
  • Adusumilli, N. (۲۰۱۵). Valuation of ecosystem services from wetlands mitigation ...
  • Arefian, M.R., Dizaji, S. F. & Asari, A. (۲۰۲۰). Investigating ...
  • Carlsson, F., Frykblom, P. & Liljenstolpe, C.) ۲۰۰۳(. Valuing wetland ...
  • Cui, M., J. X. Zhou & B. Huang. (۲۰۱۲). Benefit ...
  • Jafari, A.M., Iraj, S., Yazdani, S. & Housseini, S.S. (۲۰۱۳). ...
  • Jenkins, A.W., Murray, B.C., Kramer, R.A. & Faulkner, S.P. (۲۰۱۰). ...
  • Khodaverdizadeh, M., Khalilian, S., Hayati, B. & Pishbahar, I. (۲۰۱۴). ...
  • Lancaster, A. (۱۹۶۶); New approach to consumer theory. Journal of ...
  • McFadden, D. (۱۹۷۴). Conditional logit analysis of qualitative choice behavior. ...
  • Mitchell, R. C., & Carson, R. T. (۲۰۱۳). Using surveys ...
  • Montazer-Hojat, A.H., Mansouri, B. & Ghorban-Nezhad, M., (۲۰۱۵). Economic valuation ...
  • Montazer-Hojat, A.H. & Mansouri, B. (۲۰۱۶). Valuing of the environmental ...
  • Newell Laurie, W. & Swallow Stephen, K. (۲۰۱۳). Real-payment choice ...
  • Setlhogile, T., Arntzen, J., Mabiza, C. & Mano, R. (۲۰۱۱). ...
  • Sharma, B., Rasul, G. & Chettri, N., (۲۰۱۵). The economic ...
  • Sharzei, GH. & Jalili Kamjoo, P. (۲۰۱۳). Choice modeling: New ...
  • Westerberg, V.H., Lifran, R. & Olsen S. B. (۲۰۱۰). To ...
  • Zare, A. & Ghorbani, M. (۲۰۰۹). Valuation of Different Characteristics ...
  • نمایش کامل مراجع