ارزیابی مدیریت منابع طبیعی با استفاده از شاخص های حکمرانی (استان گلستان)
عنوان مقاله: ارزیابی مدیریت منابع طبیعی با استفاده از شاخص های حکمرانی (استان گلستان)
شناسه ملی مقاله: JR_IJRDR-31-1_006
منتشر شده در در سال 1403
شناسه ملی مقاله: JR_IJRDR-31-1_006
منتشر شده در در سال 1403
مشخصات نویسندگان مقاله:
امین محمدی استاد کلایه - استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس،
ابوالفضل طهماسبی - استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران.
مجتبی کاشانی - استادیار، گروه آمار و ریاضی، دانشکده علوم پایه و فنی و مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران
مهدی کشاورز قرابایی - استادیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی آزادشهر، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران
خلاصه مقاله:
امین محمدی استاد کلایه - استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس،
ابوالفضل طهماسبی - استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران.
مجتبی کاشانی - استادیار، گروه آمار و ریاضی، دانشکده علوم پایه و فنی و مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران
مهدی کشاورز قرابایی - استادیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی آزادشهر، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران
سابقه و هدف حکمرانی خوب منابع طبیعی برآیندی از تعامل و برخواسته از کنش و واکنش های اجتماعی نهادی- محیطی کلیه گروداران است، این رویکرد با فراهم کردن فضا برای فرآیندهای مشارکتی، بستر مناسبی برای تقویت جامعه مدنی در کنار دولت و بخش خصوصی در اداره منابع طبیعی بهشمار میرود. با توجه به پیچیدهترشدن مسائل و مشکلات منابع طبیعی، مدیریت آن به شکل سنتی جوابگوی چالشهای موجود نیست؛ به همین دلیل در سالهای اخیر رویکردهای متعددی در حوزه مدیریت منابع طبیعی مطرح شده که ازجمله مهمترین این رویکردها میتوان به حکمرانی خوب اشاره کرد. استان گلستان یکی از استان های شمالی کشور ایران است که با مساحتی بالغ بر ۲۰۳۶۷ کیلومتر مربع، ۳/۱ درصد از مساحت کشور را بهخود اختصاص داده است. متاسفانه منابع طبیعی استان گلستان طی چند دهه اخیر در نتیجه برداشت مازاد از جنگل ها و چرای بیش از حد دام ها و دیگر اقدامات انسانی مورد تهدید واقع شده و امروزه با چالش های اساسی در این زمینه مواجه است. حجم بالای تخریب منابع طبیعی در کنار بروز بحرانهای زیست محیطی از قبیل سیل و خشکسالی و غیره ضرورت بررسی و تحقیق دقیق وضعیت مدیریت منابع طبیعی در استان را بیش از پیش نمایان میسازد تا ضمن اصلاح و برطرف نمودن مشکلات، زمینه بهبود وضعیت مدیریت منابع طبیعی در استان گلستان فراهم شود. تحقیق حاضر درصدد ارزیابی الگوی مدیریت منابع طبیعی مبتنی بر شاخصهای حکمرانی خوب در استان گلستان است. مواد و روشها در گام نخست با توجه به فراوانی شاخصهای استخراج شده از مطالعات و تحقیقات جهانی و منطقه ای، هفت شاخص مشارکت، پاسخگویی، مسئولیتپذیری، حاکمیت قانون و عدالت، شفافیت، کارایی و اثربخشی و شاخص اجماع گرایی مورد توجه پژوهش حاضر قرار گرفتند. شهرستانهای واقع در نواحی شرقی استان گلستان سطح تحلیل و بهرهبرداران و کارشناسان منابع طبیعی این نواحی بهعنوان واحد تحلیل در نظر گرفته شدند. جهت تعیین تعداد نمونههای بهرهبردار از فرمول کوکران- در سطح اطمینان ۹۵ درصد و ضریب خطای ۷ درصد- استفاده شد. بر این اساس حجم نمونه برآوردی، ۱۸۹ نمونه تعیین شد که پس از دریافت پرسشنامهها و بررسی اولیه آنها، در نهایت ۱۷۷ پرسشنامه صحیح جهت تحلیل آماری مورد قبول واقع شدند. همچنین ۷۰ کارشناس منابع طبیعی جهت تکمیل پرسشنامه انتخاب شدند. انتخاب نمونههای بهرهبردار به صورت نمونههای تصادفی دردسترس و انتخاب کارشناسان از طریق تمام شماری صورت گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات پژوهش با استفاده از روش تحلیل t و تحلیل واریانس انجام گردیده است. نتایج نتایج بدست آمده نشان می دهد میانگین کلی شاخص حکمرانی خوب منابع طبیعی از دیدگاه بهرهبرداران به ۸۸۸۴/۲ میباشد که پایینتر از میزان میانگین نظری بوده و نشانگر حکمرانی ضعیف منابع طبیعی از دیدگاه بهرهبرداران منابع طبیعی در منطقه مورد مطالعه میباشد. از دیدگاه بهرهبرداران کمترین امتیاز میانگین به ترتیب مربوط به شاخصهای حاکمیت قانون و عدالت، شفافیت و پاسخگویی میباشد. بررسی دیدگاه کارشناسان نشان داد، میزان رضایت از وضعیت تمامی شاخص ها، بیشتر از حد متوسط بوده که در این میان بیشترین امتیاز حکمرانی خوب به ترتیب با امتیاز ۴۶/۳ و ۴۲/۳ مربوط به شاخصهای پاسخگویی و مسئولیتپذیری میباشد. با توجه به نتایج بدست آمده از نظر کارشناسان، مهمترین فاکتور حکمرانی خوب، کارایی و اثربخشی است این در حالی است که بهرهبرداران از مشارکت به عنوان مهمترین فاکتور حکمرانی خوب یاد کردهاند. نتیجه گیری براساس نتایج تحقیق میانگین کلی شاخص پایینتر از میزان میانگین بوده، که این موضوع بیانگر حکمرانی نسبتا ضعیف منابع طبیعی از دیدگاه بهرهبرداران در منطقه مورد مطالعه میباشد. این در حالی است که از دیدگاه کارشناسان میزان رضایت از وضعیت تمامی ابعاد و شاخص های حکمرانی خوب بیشتر از میانگین میباشد. با توجه به نتایج به دست آمده از تحقیق و همچنین جایگاه حکمرانی منابع طبیعی بهویژه از طریق فعالیتهای مشارکتی، دخالت دادن بهرهبرداران در پروژههای منابع طبیعی و استفاده بهینه از دانش بومی بهرهبرداران، در کنار تقویت تعاونیهای منابع طبیعی در تحقق حکمرانی خوب منابع طبیعی موثر واقع شود.
کلمات کلیدی: حکمرانی مطلوب, حکمرانی مشارکتی, شفافیت, استان گلستان
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/2027193/