سازمان فضایی و تحلیل ساختار معماری قلعه رستم سیستان (با تکیه بر حفاری باستان شناسی شاه-نشین(*
عنوان مقاله: سازمان فضایی و تحلیل ساختار معماری قلعه رستم سیستان (با تکیه بر حفاری باستان شناسی شاه-نشین(*
شناسه ملی مقاله: JR_JPRESS-10-36_005
منتشر شده در در سال 1398
شناسه ملی مقاله: JR_JPRESS-10-36_005
منتشر شده در در سال 1398
مشخصات نویسندگان مقاله:
حسن کریمیان - عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه تهران
مجتبی سعادتیان - دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه تهران- ایران
خلاصه مقاله:
حسن کریمیان - عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه تهران
مجتبی سعادتیان - دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه تهران- ایران
تحلیل سازمان فضایی زیستگاه های بشری نیازمند آگاهی کامل از بسترهای شکلیابی و توسعه است. ازآنجایی که این فضاها در بستر جغرافیا شکل گرفته و در مسیر تاریخ توسعه می یابند، آگاهی از جغرافیای طبیعی و رویدادهای تاریخی در اولویت کار باستانشناسانی قرار می گیرد که به مطالعه فضاهای کهن می پردازند. قلعه رستم یکی از شاخص ترین فضاهای زیستی منطقه حوضدار در جنوب دشت سیستان است که به دلیل ویژگیهای خاص ساختاری و جایگاه ویژهای که در شبکه استقرارگاه های کهن منطقه دارد، مورد مطالعه قرار گرفته و حفاری باستانشناختی در آن به انجام رسیده است. این مطالعه بر مبنای پرسشهای متعددی در خصوص هویت کالبدی، سازمان فضایی، فرم و عملکرد فضاهای این قلعه قابلیت طرح یافتهاند. هدف آن بود تا با اتکاء به ساختار فضایی و نتایج حفریات باستانشناسانه، به این پرسش ها پاسخ گفته شود و نتایج مطالعات در آن مورد تحلیل قرار گیرد. از اینرو، تمامی عناصر معماری به جایمانده و بقایای معماری به دست آمده از حفاری علمی، ثبت و ضبط گردید تا تصویر روشنی از الزام سازندگان قلعه در مکانیابی، کاربری، سازماندهی فضاها و ایجاد شبکه دسترسی آن، به دست آید. بدین منظور، علاوه بر برداشت ساختار معماری موجود، مستندسازی فضای به دست آمده از حفاری نیز به انجام رسید تا ضمن شناخت ارتباطات کالبدی میان اجزای تشکیل دهنده کلیت قلعه، ساختارهای جزئی در شکل گیری فضاهای داخلی شاه نشین نیز موردمطالعه قرار گیرد. نتایج مطالعات میدانی و کاوش در شاه نشین قلعه مشخص ساخت که آثار معماری موجود این مجموعه، عمدتا مربوط به دوره صفویه تا عصر قاجار است، اما مطالعات صورت گرفته بر روی داده های منقول مشخص ساخت سابقه استقرار در این قلعه به قرن سوم و چهارم هجری بازمیگردد که متاسفانه شواهد معماری آن شناسایی نگردید. به علاوه، چگونگی عملکرد سیستمهای دفاعی، شبکههای ارتباطی، سیستمهای آبرسانی و سایر فضاهای قلعه (مسکونی، اصطبل، یخچال و خندق) نیز احصاء شدند. در یک جمع بندی، قلعه رستم مجموعه زیستی ارزشمندی است که فضاهای آن به منظور استقرار حاکم منطقه حوضدار و خویشاوندانش و همچنین به فراخور نیازهای حاکمیتی طراحی و احداث گردیده است.
کلمات کلیدی: سیستان, منطقه حوضدار, قلعه رستم, سازمان فضایی, قرون متاخر اسلامی
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/2030414/