دولت و جامعه پیشامدرن قاجار نقدی بر نظریه شیوه تولید آسیایی
عنوان مقاله: دولت و جامعه پیشامدرن قاجار نقدی بر نظریه شیوه تولید آسیایی
شناسه ملی مقاله: JR_JSI-24-3_001
منتشر شده در در سال 1402
شناسه ملی مقاله: JR_JSI-24-3_001
منتشر شده در در سال 1402
مشخصات نویسندگان مقاله:
سیاوش قلی پور - دانشیار گروه آموزشی جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
خلاصه مقاله:
سیاوش قلی پور - دانشیار گروه آموزشی جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
این مقاله به کمک توصیف و استفاده از داده های تاریخی به تحلیل دولت و جامعه پیشامدرن ایران در دوره قاجار می پردازد. روش آن توصیفی-تحلیلی با رویکرد جامعه شناسی تاریخی است که از فن بررسی اسناد برای گردآوری استفاده کرده است. یافته ها نشان می دهند: ۱. مالیات و عوارض گمرکی تنها منابع درآمد دولت بودند؛ ضعف در مالیات ستانی و فساده گسترده، دولت را در تنگناهای مالی چاره ناپذیری قرار داده بود. ۲. ناتوانی در پرداخت مواجب قشون و نگهداشت دایمی آنان، امکان تشکیل قوای نظامی مستقل از ایل ها را ناممکن ساخته بود و دولت در دفاع از مرزها و کنترل داخلی ناتوان بود. ۳. نظام قضایی در تدوین قانون و اجرای احکام وحدت رویه نداشت؛ این امور در خارج از پایتخت و مرکز ایالات به متنفذان و مقامات محلی واگذار می شد. ۴. بوروکراسی محدود به پایتخت و ناتوان از کنترل سرحدات کشور بود ولی جامعه قدرتمند و پرتوان بود. ۵. ایل ها با داشتن شیوه تولید متفاوت، قدرت نظامی و همبستگی زیاد کانون های قدرت مستقلی بودند که همواره قدرتی بالقوه در مقابل حکومت مستقر بودند. ویژگی های ذکر شده نشان می دهند که دولت پیشامدرن ایران با ادعای نظریه شیوه تولید آسیایی مبنی بر قدرتمند بودن و در اختیار داشتن دیوانسالاری فراگیر و متمرکز همخوانی ندارد و جامعه ایرانی نیز جامعه ای نیرومند و نامتمرکز در مقابل حکومت بود. بنابراین برای فهم جامعه ایرانی نیازمند نظرورزی متفاوت و پرهیز از نگاه شرق شناسانه هستیم.
کلمات کلیدی: ایل, دولت, دیوان سالاری, شیوه تولید آسیایی, قاجار
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/2066219/