نقش مداخلات روان شناختی در بهبود عملکرد هیجانی و اجتماعی کودکان اتیسم: یک مرور نظام مند

اختلال طیف اتیسم یکی از اختلالات عصبی-رشدی شایع است که با نارسایی در تعاملات اجتماعی، مشکلات ارتباطی و رفتارهای تکراری و محدود مشخص می شود. کودکان مبتلا به اتیسم اغلب در تنظیم هیجان، درک احساسات خود و دیگران، و ایجاد و حفظ روابط اجتماعی موثر دچار چالش های اساسی هستند. در دهه های اخیر، مداخلات روان شناختی مختلفی با هدف بهبود عملکرد هیجانی و اجتماعی این کودکان توسعه یافته اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل نظام مند مطالعات موجود پیرامون تاثیر مداخلات روان شناختی بر عملکرد هیجانی و اجتماعی کودکان دارای اختلال اتیسم انجام شده است. در این مطالعه، جست وجوی منظم منابع علمی از پایگاه های بین المللی (PubMed، Scopus، ScienceDirect) و داخلی (SID، Magiran) در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ صورت گرفت. معیارهای ورود شامل مطالعات مداخله ای و مروری مرتبط با کودکان زیر ۱۴ سال و تمرکز بر پیامدهای هیجانی و اجتماعی بود. در نهایت، ۴۱ مطالعه معتبر وارد تحلیل نهایی شدند. نتایج نشان داد که مداخلاتی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)، بازی درمانی، درمان مبتنی بر ذهن آگاهی، آموزش والدین، گروه درمانی اجتماعی و مدل های مداخلاتی ساختاریافته، اثربخشی بالایی در کاهش اضطراب، بهبود تنظیم هیجان، افزایش تعاملات اجتماعی و ارتقاء کیفیت زندگی کودکان مبتلا به اتیسم داشته اند. همچنین، مشارکت فعال خانواده در فرایند درمان، یک عامل کلیدی در پایداری اثرات مثبت گزارش شده است. در مجموع، مرور حاضر بر اهمیت استفاده از رویکردهای جامع، فردمحور و مبتنی بر شواهد در طراحی برنامه های مداخله ای برای کودکان اتیسم تاکید دارد. یافته ها می توانند راهنمایی برای روان شناسان بالینی، درمانگران کودک، معلمان مدارس خاص و والدین جهت انتخاب مداخلات موثر فراهم کنند.

Keywords:

اختلال طیف اتیسم , مداخلات روان شناختی , تنظیم هیجان , مهارت های اجتماعی , مرور نظام مند