نقش ویتامین D در پیشگیری از بیماری های خودایمنی

ویتامین D، یکی از مهم ترین ریزمغذی های محلول در چربی، در دهه های اخیر فراتر از نقش کلاسیک خود در تنظیم تعادل کلسیم و فسفر و سلامت استخوان، به عنوان یک تنظیم کننده حیاتی سیستم ایمنی مورد توجه قرار گرفته است. در حالی که کمبود ویتامین D به عنوان یک معضل جهانی شناخته می شود، مطالعات روزافزونی نشان می دهند که این کمبود می تواند در بروز، شدت و پیشرفت بسیاری از بیماری های خودایمنی نقش مهمی ایفا کند. بیماری های خودایمنی، از جمله مولتیپل اسکلروزیس (MS)، آرتریت روماتوئید (RA)، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)، دیابت نوع یک، و بیماری های التهابی روده (IBD)، از مهم ترین علل ناتوانی مزمن در سراسر جهان محسوب می شوند و ارتباط فزاینده ای میان این بیماری ها و سطوح ناکافی ویتامین D مشاهده شده است.نقش ایمنی شناسی ویتامین D از طریق تعامل فعال آن (کلسیتریول) با گیرنده های ویتامین D (VDR) در سلول های ایمنی مانند مونوسیت ها، ماکروفاژها، سلول های T و B اعمال می شود. این ویتامین با مهار تمایز سلول های T کمکی نوع ۱ (Th۱) و نوع ۱۷ (Th۱۷)، کاهش تولید سیتوکین های پیش التهابی نظیر اینترلوکین-۲ و اینترفرون-گاما، و افزایش فعالیت سلول های تنظیمی (Treg)، به حفظ تعادل پاسخ های ایمنی کمک می کند. این مسیرهای ایمنی از اهمیت بالایی در کنترل التهاب مزمن و پیشگیری از پاسخ های ایمنی خودی برخوردارند.شواهد حاصل از مطالعات اپیدمیولوژیک، کارآزمایی های بالینی و پژوهش های حیوانی حاکی از آن است که سطح پایین ویتامین D در خون، به ویژه در جمعیت هایی با شیوه زندگی کم نور یا در عرض های جغرافیایی بالاتر، می تواند با افزایش خطر ابتلا به بیماری های خودایمنی همراه باشد. مطالعات کوهورت بزرگ از جمله Nurses’ Health Study و VITAL trial نشان داده اند که دریافت مکمل ویتامین D ممکن است باعث کاهش بروز بیماری هایی نظیر MS و RA در جمعیت های در معرض خطر شود. همچنین، در بیماران مبتلا به بیماری های خودایمنی، سطوح کافی ویتامین D اغلب با شدت کمتر بیماری و بهبود پاسخ به درمان همراه بوده است.با این وجود، همچنان چالش هایی در تعیین دوز مطلوب و ایمن مکمل ویتامین D برای اهداف پیشگیرانه وجود دارد. تفاوت های ژنتیکی، سبک زندگی، وضعیت جذب، نوع رژیم غذایی، و حساسیت فردی به مکمل ها از جمله عواملی هستند که پاسخ بدن به ویتامین D را تحت تاثیر قرار می دهند. همچنین، برخی مطالعات نتوانسته اند ارتباطی قطعی میان مکمل درمانی و پیشگیری از خودایمنی اثبات کنند، که نشان دهنده نیاز به انجام پژوهش های دقیق تر با طراحی تصادفی شده، دو سو کور و طولانی مدت است.در این مقاله مروری، سعی شده است تا با بررسی دقیق مکانیسم های بیولوژیکی دخیل در عملکرد ایمنی ویتامین D، تحلیل داده های کلینیکی و اپیدمیولوژیک، و مرور تازه ترین مطالعات تجربی، تصویری روشن از نقش پیشگیرانه و درمانی بالقوه این ویتامین در بیماری های خودایمنی ارائه گردد. نتیجه گیری کلی این است که ویتامین D به عنوان یک مداخله کم هزینه، در دسترس و نسبتا ایمن، می تواند بخشی از راهبردهای سلامت عمومی برای کاهش بروز بیماری های خودایمنی باشد، البته به شرط آنکه با شواهد دقیق و راهنمایی های مبتنی بر شواهد همراه گردد.

Keywords:

ویتامین D , ریز مغزی ها , پیشگیری از بیماری های خودایمنی , مکمل درمانی , آسیب شناسی