تحلیل چندعاملی تعامل نقص در بازداری رفتاری، حساسیت تهدید و باورهای فراشناختی در اختلال وسواس فکری – عملی

اختلال وسواس فکری–عملی (OCD) از جمله اختلالات روان شناختی پیچیده و مزمنی است که فهم دقیق سازوکارهای زیربنایی آن، همچنان یکی از چالش های اصلی پژوهشگران و درمانگران محسوب می شود. پژوهش های اخیر نشان می دهند که عوامل چندگانه شناختی و عصب روان شناختی در تبیین و تداوم نشانه های OCD نقش دارند. در این میان، سه مولفه کلیدی یعنی نقص در بازداری رفتاری، حساسیت به تهدید و باورهای فراشناختی، به طور فزاینده ای در ادبیات علمی مورد توجه قرار گرفته اند. نقص در بازداری رفتاری به ضعف عملکرد نظام های کنترل اجرایی اطلاق می شود که فرد را ناتوان از ممانعت از ورود یا استمرار افکار و رفتارهای وسواسی می سازد. در مقابل، حساسیت به تهدید، به گرایش افراد مبتلا به OCD به شناسایی و پاسخ بیش از حد به محرک های تهدیدآمیز اشاره دارد که سبب تداوم اضطراب و افزایش رفتارهای وسواسی می شود. باورهای فراشناختی نیز به ارزیابی ها و باورهای فرد درباره فرایندها و محتوای ذهنی خود دلالت دارد و در شکل دهی، ارزیابی و کنترل افکار مزاحم و ناخواسته نقش محوری ایفا می کند. با ظهور رویکردهای مدل سازی چندعاملی، امکان بررسی هم زمان این سازه ها فراهم شده است تا بتوان فهم عمیق تری از تعامل علی و تقویتی آن ها در ایجاد و تداوم OCD به دست آورد. این مقاله مروری با تحلیل انتقادی مطالعات نظری و تجربی داخلی و خارجی، تلاش می کند چارچوبی مفهومی و یکپارچه از تعاملات سه مولفه بازداری رفتاری، حساسیت تهدید و فراشناخت در شکل گیری نشانه های وسواس فکری–عملی ارائه دهد و پیامدهای بالینی این تحلیل را برای ارتقاء درمان های موثر مورد بحث قرار دهد.

Keywords:

وسواس فکری–عملی , بازداری رفتاری , حساسیت تهدید , باورهای فراشناختی , مدل چندعاملی