مروری بر تاثیر دوزبانگی بر مهارت های سواد پایه(خواندن، نوشتن و درک مطلب) در دانش آموزان دوره ابتدایی

دوزبانگی در بسیاری از جوامع معاصر، به ویژه در مناطق چندقومیتی و چندزبانه، بخشی جدایی ناپذیر از تجربه زیسته کودکان به شمار میرود. در دوره ابتدایی، شکل گیری مهارت های سواد پایه شامل خواندن، نوشتن (به ویژه املاء) و درک مطلب، نقشی اساسی در پیشرفت تحصیلی و سازگاری آموزشی دانش آموزان دارد. از این رو، بررسی نسبت میان دوزبانگی و رشد این مهارت ها اهمیت نظری و کاربردی ویژه ای دارد. مقاله حاضر با رویکردی مروری و تحلیلی، به واکاوی یافته های پژوهشی مرتبط با تاثیر دوزبانگی بر سواد پایه در دانش آموزان دوره ابتدایی می پردازد. در بخش نخست، مفهوم دوزبانگی، انواع آن (همزمان و پیاپی، افزایشی و کاهشی) و تفاوت در سطوح تسلط زبانی تبیین میشود. سپس با تمرکز بر بافت زبانی ایران و حضور زبان هایی چون آذری، کردی، عربی، ترکمنی و سایر زبان های محلی، زمینه اجتماعی-آموزشی دوزبانگی بررسی میگردد. مرور مطالعات داخلی و خارجی نشان میدهد که تاثیر دوزبانگی بر مهارت های خواندن، املاء و درک مطلب یکسان و قطعی نیست و به متغیرهایی چون سن آغاز یادگیری زبان دوم، میزان و کیفیت مواجهه با زبان مدرسه، شباهت ها و تفاوت های ساختاری و آوایی–املایی دو زبان، وضعیت اقتصادی-اجتماعی خانواده، کیفیت آموزش و نوع ابزارهای سنجش وابسته است. یافته ها حاکی از آن است که برخی دانش آموزان دوزبانه ممکن است در مراحل اولیه آموزش رسمی با چالش هایی در رمزگشایی واژگان و املاء مواجه شوند؛ با این حال، در صورت برخورداری از حمایت آموزشی مناسب و رویکردهای تدریس حساس به تفاوت های زبانی، دوزبانگی میتواند به تقویت مهارت های فرازبانی، انعطاف پذیری شناختی و در نهایت بهبود درک مطلب بینجامد. در مجموع، دوزبانگی نه یک عامل آسیب زا، بلکه پدیده ای چندبعدی است که پیامدهای آن در تعامل با شرایط آموزشی و اجتماعی شکل میگیرد.

Keywords:

دوزبانگی , سواد پایه , خواندن , نوشتن , املاء , درک مطلب , دوره ابتدایی