بررسی تطبیقی قلمرو و مجرای قاعده قرعه و نقش آن در استنباط احکام فقهی ازدیدگاه فریقین

قاعده قرعه به عنوان یکی از قواعد زیربنایی در فقه فریقین، جایگاه ویژه ای در رفع ابهام از موضوعات مشتبه و پر کردن خلاهای استنباطی دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی مبانی حجیت و تحلیل گستره کارایی این قاعده در فقه امامیه و مذاهب اهل سنت، با روش توصیفی-تحلیلی تدوین شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که علی رغم اتفاق نظر فریقین بر مشروعیت و حجیت اصل قاعده به استناد ادله چهارگانه (کتاب، سنت، عقل و سیره عقلا)، در تعیین قلمرو جریان آن اختلاف نظر جدی وجود دارد؛ به گونه ای که برخی فقها با نگاهی مضیق، کاربرد آن را منحصرا در موارد نزاع، تزاحم حقوقی یا امور منصوص می دانند، اما در مقابل، دیدگاه دیگری بر اساس اطلاق ادله، بر عمومیت قاعده در هر «امر مشکلی» تاکید می ورزد. در نهایت، این مقاله با نقد ادله قائلین به تخصیص و تحلیل مبانی فقهی، قول به «عمومیت قاعده قرعه» را به عنوان راهکاری عادلانه و عقلایی در مواجهه با شبهات موضوعی تقویت کرده و آن را ابزاری کارآمد در فرآیند استنباط و اجرای احکام معرفی می نماید که می تواند در موارد فقدان دلیل تعیین کننده، بن بست های فقهی را مرتفع سازد.

Keywords:

فقه , قاعده , قرعه , مجهول و مشتبه , تنازع