مطالعه تطبیقی حق تحقیق و تفحص پارلمان (با نگاهی به نظام حقوقی ایران)

در نظام های دمکراتیک، حق تحقیق و تفحص به عنوان شکلی از کارکرد نظارتی قوه مقننه بر سایر شاخه های قدرت به ویژه بر قوه مجریه به رسمیت شناخته شده است. فارغ از نوع نظام پارلمانی (تک مجلسی یا دومجلسی)، در پذیرش این حق میان اغلب نظام های حقوقی اتفاق نظر وجود دارد اما حدود و ثغور اجرایی کردن آن همراه با تفاوت هایی است. با شناسایی این حق به عنوان حق جمعی پارلمان، به آنها اختیارات ویژه قانونی داده شده تا در مسیر تحقق آن به کار گیرند. عدم تمکین اشخاص موضوع تحقیق اعم از فرد یا نهاد مورد تحقیق به این اختیارات در مواردی می تواند منتهی به ضمانت اجرا شود. اما آنچه به طور خاص درنتیجه کار نهاد تحقیق پارلمان قابل توجه است ضمانت اجرای این کارکرد نظارتی است که غالبا سیاسی و فاقد اثر مستقیم قانونی است. نتایج حاصل از این پژوهش که به روشی توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای انجام گرفته نشان می دهد مجلس در ایران با مقایسه بسیاری از کشورها، از نظر اختیارات تحقیق با کاستی های بیشتری روبه روست. با هدف بهره مندی مناسب تر از این ابزار نظارتی پویا، اصلاح قانون آیین نامه داخلی مجلس و شناسایی اختیارات قانونی بیشتر در انجام وظیفه تحقیق در قوانین مرتبط و نیز ارائه تفاسیر شفاف و دقیق از دایره این حق اساسی به موجب تفاسیر مراجع قانونی ذی صلاح ضروری است.

Keywords:

نظارت پارلمان , حق تحقیق و تفحص , هیئت تحقیق , کمیته تحقیق , کمیسیون تحقیق