ارزیابی اثربخشی روش های نوین تدریس برای افزایش حضور ذهن و تمرکز در کلاس درس

این پژوهش با هدف ارزیابی اثربخشی روش های نوین تدریس (شامل گیمیفیکیشن و یادگیری مبتنی بر پروژه) بر افزایش حضور ذهن و تمرکز پایدار دانش آموزان مقطع متوسطه اول انجام گرفت. اگرچه پژوهش های پیشین، تاثیر مثبت روش های نوین را بر انگیزش و عملکرد تحصیلی تایید کرده اند (Diaz & Estoque-Loñez, ۲۰۲۴؛ یعقوبی و ایرانی، ۱۴۰۳)، اما یک خلا اساسی در ارزیابی مستقیم تاثیر این روش ها بر ابعاد شناختی زیربنایی مانند حضور ذهن و تمرکز با استفاده از ابزارهای استاندارد روان سنجی مشاهده می شود. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقطع متوسطه اول در یکی از مناطق آموزشی کشور بود که به صورت هدفمند انتخاب و به سه گروه (دو گروه آزمایش: گیمیفیکیشن و یادگیری مبتنی بر پروژه، و یک گروه کنترل سنتی) تقسیم شدند. داده ها از طریق پرسشنامه استاندارد حضور ذهن و آزمون تمرکز پایدار در مراحل پیش آزمون و پس آزمون جمع آوری شدند. برای تجزیه و تحلیل داده ها، ابتدا از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و سپس از تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) در نرم افزار SPSS، پس از بررسی مفروضات آماری و با سطح معناداری ۰.۰۵، استفاده شد. نتایج تحلیل حاکی از آن است که در مقایسه با گروه کنترل، روش های نوین تدریس به طور کلی تاثیر معناداری بر افزایش سطح حضور ذهن و تمرکز پایدار دانش آموزان دارند. با این حال، بین دو روش گیمیفیکیشن و یادگیری مبتنی بر پروژه، تفاوت معناداری در میزان اثربخشی مشاهده شد، به طوری که روش گیمیفیکیشن نسبت به روش مبتنی بر پروژه، تاثیر قوی تری بر هر دو متغیر شناختی مذکور داشت. این یافته ها ضمن پر کردن خلا پژوهشی موجود، شواهد مستندی برای سیاست گذاران و معلمان فراهم می آورد تا از روش های نوین، به ویژه گیمیفیکیشن، به عنوان یک راهبرد موثر در مواجهه با چالش های تمرکز ناشی از محیط های دیجیتال (Carr, Nicholas, ۲۰۱۱) و برای بهینه سازی فرآیندهای یادگیری استفاده نمایند.

Keywords:

روش های نوین تدریس , گیمیفیکیشن , یادگیری مبتنی بر پروژه , حضور ذهن , تمرکز پایدار , نیمه آزمایشی , تحلیل کوواریانس چندمتغیری