بررسی ادب ضمایر در متون کهن

این پژوهش بر آن است تا بر اساس نظریهی ادب براون و لوینسون 1391 ( و لیکاف) 1311 پس از ارائه تعاریفی اجمالی ازمفاهیم کلیدی این نظریه ها، به این پرسش پاسخ دهد که در متون کهن فارسی، گفتمان مؤدبانه با توجه ویژه به کاربرد ضمایر جمع و افعال احترام آمیزدر خطاب به دوم شخص مفرد چگونه بوده است؟ پیکره مورد مطالعه در این پژوهش نمونه های نظم در آثار سعدی، حافظ، مولوی و بیدل دهلوی، و نمونه های نثر در بهارستان جامی، کلیله و دمنه و کشف المحجوب است که به طور تصادفی انتخاب شده است. به علاوه، گفتمان مودبانه در تاریخ بیهقی نیز مورد بررسی قرارگرفته است. مطالعه سیر تحول ادب در آیینه ادبیات فارسی می تواند نمایانگر وضعیت جامعه هر دوران باشد. نتایج پژوهش حاکی ازاین است که در زبان فارسی ضمایرجمع و افعال احترام آمیز در خطاب به دوم شخص مفرد از دیرباز به کار می رفته است. در متن تاریخ بیهقی که متنی اساسا روایی است و مخاطبانی ثابت دارد کاربرد ضمایرشخصی در مقام ادب به چشم نمی خورد. اما این متن سرشار از فعلها وعبارتهای اسمی حاکی از فروتنی، یا به تعبیری خوار خویشتنی است که شرح مشخصه های ادب این اثر در مقاله به طور مشروح به آن - پرداخته خواهد شد.

Keywords:

نظریه ی ادب , گفتمان مؤدبانه , ضمایرجمع و افعال احترام آمیز , متون کهن پارسی , تاریخ بیهقی