محور عمودی خیال در قصاید ناصرخسرو
عنوان مقاله: محور عمودی خیال در قصاید ناصرخسرو
شناسه ملی مقاله: JR_JLSS-47-1_006
منتشر شده در شماره 1 دوره 47 فصل در سال 1393
شناسه ملی مقاله: JR_JLSS-47-1_006
منتشر شده در شماره 1 دوره 47 فصل در سال 1393
مشخصات نویسندگان مقاله:
مرتضی محسنی - دانشیارزبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران
مهدی صراحتی جویباری - کارشناس ارشدزبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران
خلاصه مقاله:
مرتضی محسنی - دانشیارزبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران
مهدی صراحتی جویباری - کارشناس ارشدزبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران
قصیده در تمام ادوار شعر فارسی ساختاری یک نواخت و تقلیدی داشته است و همین ویژگی نقش مهمی در ضعف محور عمودی این قالب شعری داشته و باعث شده است تا تخیل شاعر همواره در یک جهت سیر کند و زنجیره ای از تصاویر تکراری و از پیش تعیین شده را تداعی نماید. اما شگرد های ناصرخسرو (394-481 ه .ق.) برای به کارگیری تصاویر در محور عمودی قصیده هنجارشکنانه است؛ طرح هایی که او از ساختمان قصیده ارایه کرده متنوع و در عین حال بی نظیر است. در این مقاله، مجموع قصاید ناصرخسرو با اشعار سه تن از معروف ترین هم عصرانش یعنی عنصری ( - 431 ه .ق.)، فرخی ( - 429 ه .ق.) و منوچهری ( - 432 ه .ق.)، از لحاظ ساختمان مورد مقایسه قرار می گیرد و در نهایت ویژگی هایی مانند توصیف مفصل، تمثیل، تشخیص، تکرار واژه های محوری در طول قصیده و پیوستگی ابیات به واسطه حروف ربط که از مهم ترین عوامل موثر در استحکام محور عمودی قصاید ناصرخسرو است و در شعر معاصران وی کم تر به کار رفته، تبیین شده است. با توجه به گرایش شاعران مداح به مخاطب و گرایش ناصرخسرو به آرمان های خود، ساختمان قصاید وی متاثر از عواطف و احساسات شخصی و مذهبی اوست. بر همین اساس، ناصرخسرو متناسب با عواطف شخصی، در محور عمودی ساختمان قصیده به نوآوری هایی همچون شروع کردن قصیده با سوال از مخاطب و یا مورد خطاب قرار دادن او، حضور شاعر در پایان اکثر قصاید، فراوانی قصاید فاقد تشبیب و شریطه و نیز استفاده از تخلص شاعری در پایان قصاید دست زده است.
کلمات کلیدی: انسجام، ساختمان قصیده، محورعمودی خیال، ناصرخسرو
صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://civilica.com/doc/631229/