دگردیسی بازار تبریز؛ فرصت یا تهدید؟

---

 

بازار تبریز آنلاین -موسی کاظم زاده : بازار تبریز در حافظه تاریخی ایران، تنها یک بنای کهن یا مجموعه ای از دالان ها و تیمچه ها نیست؛ بلکه نهادی زنده است که قرن ها نقش ستون فقرات اقتصاد شهری و منطقه ای را ایفا کرده است. این بازار، هم زمان محل دادوستد، شکل گیری روابط اجتماعی و تداوم یک زیست جهان اقتصادی بوده که در آن «تجارت» و «زندگی» از هم جدا نبوده اند. امروز اما این نهاد تاریخی در نقطه ای حساس ایستاده است؛ نقطه ای که در آن فشارهای اقتصاد مدرن و الزامات ثبت جهانی در یونسکو، هم زمان بر کارکرد سنتی آن اثر می گذارند.

ثبت این مجموعه در فهرست میراث جهانی UNESCO، اگرچه فرصت مهمی برای حفاظت و معرفی آن ایجاد کرده، اما در عمل، همراه با تغییر نگاه به بازار از «فضای تولید و تجارت» به «مقصد گردشگری» بوده است. هم زمان، رشد تجارت الکترونیک، تغییر الگوهای خرید، توسعه مراکز تجاری مدرن و کاهش قدرت خرید خانوارها، کارکرد اقتصادی سنتی بازارها را با چالش های جدی مواجه کرده است.

در چنین شرایطی، خطر اصلی نه در تغییر، بلکه در «عدم توازن تغییر» نهفته است. اگر سیاست گذاری شهری و اقتصادی به سمت گردشگری محوری افراطی متمایل شود، بازار به تدریج از درون تهی خواهد شد؛ واحدهای صنفی اصیل جای خود را به فعالیت های نمایشی می دهند، تنوع صنفی کاهش می یابد و ارتباط بازار با نیاز واقعی شهروندان تضعیف می شود. در این حالت، آنچه باقی می ماند، بیشتر یک ویترین زیباست تا یک اقتصاد زنده.

تجربه بسیاری از فضاهای تاریخی جهان نشان داده است که گردشگر، بیش از آنکه جذب «صحنه ثابت» شود، جذب «زندگی جاری» است. بنابراین آینده بازار تبریز نه در موزه ای شدن آن است و نه در رها شدن کامل به منطق بازار مدرن، بلکه در ایجاد تعادلی هوشمندانه میان حفاظت میراث و پویایی اقتصادی نهفته است. حمایت از کسب وکارهای بومی، حفظ تنوع صنفی و جلوگیری از تجاری سازی افراطی، می تواند این تعادل را تقویت کند.

در غیر این صورت، این میراث بی بدیل ممکن است به تدریج به پوسته ای از گذشته تبدیل شود؛ پوسته ای که اگرچه هنوز دیده می شود، اما دیگر توان روایت زندگی و اقتصاد زنده خود را از دست داده است.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir