مجموعه «ره نامه تمدن ساز»؛ نرم افزار ورود به چله دوم

24 خرداد 1403 - خواندن 11 دقیقه - 78 بازدید


از مجموعه سخنرانی های حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی) در سال های ۱۳۵۳ هم اینک کتابی با عنوان «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» منتشر شده است.

آن روزها در مشهد مقدس فضای خاصی حاکم بود، فعالیت مکتب تفکیکی ها، جلسات ادبی فراوان در گوشه و کنار شهر، رواج اندیشه های شریعتی، اندیشه های چپ و نیز مبارزات با رژیم شاه و تا حدودی گرایشات صوفیانه و فعالیت گسترده حوزه های علمیه شیعی… اما ایشان شاگرد مکتب امام خمینی (ره) بودند و مباحث خود را در مسجد کوچکی به نام مسجد کرامت آغاز کردند و سپس با گسترش فعالیت و اقبال عمومی و نیز مخالفت ساواک، به مسجد امام حسن مجتبی (ع) که فضای بزرگتری داشت نقل مکان کردند.

تمرکز اصلی ایشان روی قرآن بود. مهم ترین بحث ایشان از قرآن که هم اینک شاهدیم ابعاد مختلف زندگی شان را در بر می گیرد بحث توحید است و همه سلوک نظری و عملی ایشان ناظر به همین مفهوم است. در بین تمام جریانات موجود ایشان روی قرآن متمرکز شدند و آن هم بحث پیرامون توحید که اصل و اساس و شاکله مباحث ایشان در آن روزها بود.

مقام معظم رهبری به عنوان یک اسلام شناس با نگاهی جامع الاطراف و از بالا به نسبت بین علوم اعم از فلسفه، عرفان، فقه، تاریخ، ادبیات عرب، الهیات، تفسیر و… نگریسته و دین را از منظری کلان می بینند و مواجهه ایشان با دین و مباحث دینی در واقع در قالب یک اسلام شناس قابل طرح و بحث است. ایشان در ابتدا از منظر اسلام شناسی و با نگرشی به مسائل دینی در اسلام، ضمن مرور یک تاریخچه سه انتقاد را نسبت به جامعه مسلمان ها و بهتر است بگوییم تمدن اسلامی مطرح می کنند و این سه انتقاد در واقع آغاز منظومه فکری ایشان محسوب می شود.

انتقاد اول آن است که چرا تاکنون با رویکرد دینی و از منظر دین کمتر به نیازهای جمعی زندگی انسان ها توجه شده است و از دین به عنوان برنامه ای برای زندگی جمعی استفاده نشده است و دین به عنوان مبنایی برای کنش اجتماعی در زندگی مسلمانان به کار نرفته است.

انتقاد دوم به عدم نگاه منظومه ای به دین در تمدن اسلامی است و اینکه چرا به دین از ابعاد مختلف نگریسته نشده است و انتقاد سوم ما را به مسئله مهم و محوری مقام معظم رهبری هدایت می کند و آن عدم اتکای مباحث دینی به قرآن است و همین سه نقیصه است که مجموعه سخنرانی هایی را در مشهد مقدس با عنوان «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» در پی دارد و این اسلام شناس با هدف رفع این سه نقیصه مباحثی را مطرح و شرح و بسط می دهند. در واقع آنچه که از مباحث ایشان برمی آید آن است که ما هنوز نتوانسته ایم مباحث ذهنی، فکری و فلسفی اسلام که در نوع خود بی نظیر، بسیار مترقی و متعالی است را در دل جامعه وارد کنیم. از این رو است که ایشان بر بنای اندیشه ای خود به عنوان یک اسلام شناس با رویکرد الهیات اجتماعی ظاهر می شوند و در تلاشند مباحث ذهنی و فلسفی اسلام را بر مبنای قرآن، امتداد اجتماعی ببخشند. راهی که پیش از ایشان می توان در امام خمینی (ره) به خوبی دید.

از این رو نقطه عطف و اوج این مدل یعنی «امتداد اجتماعی قرآن» در دوران معاصر و حتی پیش از آن را می توان امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری دانست. از این رو حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی) را می توان فقیهی اسلام شناس با رویکردی اجتماعی دانست. ایشان با همین رویکرد و طرز تفکر، اسلام را مقوله ای اجتماعی و سیاسی معنا می کنند و معتقدند جامعه باید بر همین مبنا ابتدا تئوریزه و سپس مهندسی شود. و به همین دلیل هنگام بحث از توحید بیشتر نگاهشان معطوف به آن است که خدا باید کجای زندگی اجتماعی باشد و این دقیقا نقطه مقابل تفکر اومانیستی در غرب است، تفکری که معتقد است دین امری فردی است.

این فقیه اسلام شناس ضمن تفکیک دو نوع اسلام ناب و اسلام مخدر، معتقد است از منظر اسلام ناب، مسئله دین فردی نیست و کاملا اجتماعی است و تا ساز و کارها، ساختارها، قوانین و مظاهر همه بر اساس آنچه خداوند می فرمایند، مهندسی نشود عملا نظام سازی، نظام پردازی، جامعه پردازی، دولت سازی، تمدن سازی و مهندسی تمدنی در عصر حاضر اتفاق نمی افتد. دنیای اندیشگی مقام معظم رهبری از ابتدا تاکنون بر همین مبنا طرح ریزی شده است و دین را می توان در کلیه مباحث مطروحه توسط ایشان مشاهده کرد و در واقع قصد ایشان ساری و جاری شدن مباحث دینی و توحیدی قرآن محور در عرصه جامعه است.

کتاب «ره نامه» که مجموعه ۴۰ جلدی منتشر شده توسط انتشارات انقلاب اسلامی وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) دقیقا در همین چارچوب و به منظور تحت پوشش قرار دادن مباحث محوری از سخنان و مباحث ایشان جمع آوری شده است و پاسخی است به همان سه نقد.

به طوری که دارای نگاه منظومه ای به دین است و این را می توان از گستردگی مباحث به خوبی درک کرد، گستردگی ای که ناشی از فهم این مطلب است که اسلام به عنوان برنامه ای اجتماعی به منظور رسیدگی به امور و نیازهای جمعی زندگی انسان ها، برای ابعاد مختلف زندگی انسانی دارای برنامه است و می توان به عنوان مبنایی برای کنش اجتماعی مسلمانان بدان نگریست.

کنش اجتماعی که مبنای قرآنی دارد و قصد آن «امتداد اجتماعی توحید» در زندگی جمعی انسان هاست و همانطور که در مقدمه این مجموعه آمده است «ره نامه مجموعه ای است شامل ۴۰ دفتر که مبانی ارزش ها و اصول اسلام ناب محمدی (ص) را با توجه به نیازها، پرسش ها و چالش های دوران معاصر تبیین می کند و از خلال دیدگاه های اندیشمندانه و ژرف نگر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی) به ترسیم اندیشه و سلوک یک جوان مومن انقلابی می پردازد.»

در واقع به منظومه «ره نامه» که به نوعی مبتنی بر ثقل اکبر (قرآن کریم) و ثقل کبیر (احادیث اهل بیت علیهم السلام) است می بایست به عنوان یک نرم افزار برای ورود به چله دوم انقلاب نگریست. نرم افزار جامعی که به عرصه های گسترده زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد نیاز جوانان اشاره دارد و جوان ایرانی و مسلمان می تواند به کمک آن شاکله فکری و رفتاری خود را ترسیم کند. این مجموعه که هر کدام دارای ۱۰ فصل است و با پایبندی به نص گفتار و یا نوشتار رهبر حکیم انقلاب اسلامی تهیه شده است می تواند آغازی باشد برای مراجعه به متن کامل بیانات و نوشتارهای ایشان.

گفتارهای این ۴۰ جلد که شامل روشنفکری، فلسطین، بصیرت، نبوت، امام خمینی (قدس سره)، رسانه و فضای مجازی، اسلام ناب و اسلام آمریکایی، دشمن شناسی، علم و فناوری، مهدویت، حوزه و روحانیت، کار و تلاش، هنر، سلامت و ورزش، ایمان، آزادی و استقلال، غرب شناسی، انقلاب اسلامی، جوان، همسرگزینی و همسرداری، بیداری اسلامی، امامان معصوم (علیه السلام)، پیامبر (ص)، توحید، عاشورا، شهروند تراز انقلاب اسلامی، آرمانگرایی و بسیج، عدالت، قرآن، ولایت و تشیع، اصول گرایی و اصلاح طلبی، ولایت فقیه، زن و خانواده، اخلاق و تربیت، زندگی جهادی، هویت ملی، تمدن نوین اسلامی، نماز، معنویت و مسجد، تفکر، عقلانیت و آزاد اندیشی، دین دنیا و آخرت می باشد در واقع مطلعی است برای تفکر پیرامون سیاسی ترین مفاهیم مورد نیاز و مواد خام و راهنمایی است برای تکالیف عملی جامعه مخاطب و زمینه ساز دستیابی به بصیرتی عمیق و پایبندی درونی به مبانی و ارزش های انقلاب اسلامی و گامی مهم و اساسی برای شناخت و تحقق بیانیه گام دوم. در واقع مقدمه ای است برای ورود به آن به منظور طی دومین مرحله خودسازی، جامعه پردازی و تمدن سازی خطاب به جوانان، برای نیل به آرمان بزرگ ایجاد تمدن نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی (ارواحنا فدا).

انتشارات انقلاب اسلامی این مجموعه را با طراحی زیبا و به صورت جیبی و با ویراستاری بر اساس قواعد ویراستاری منحصر به فرد خود در پاییز ۱۴۰۲ در اختیار جامعه جوان و کتاب خوان گذاشته است.

برش کوتاهی از مجموعه ره نامه: ره نامه ی ۴: توحید: «توحید، فقط این نیست که بگوییم خدایی هست، آن هم یکی است و دو نیست. این، صورت توحید است. باطن توحید، اقیانوس بیکرانه یی است که اولیای خدا در آن غرق می شوند. توحید، وادی بسیار با عظمتی است؛ اما در چنین وادی با عظمتی، باز از مومنین و مسلمین و موحدین خواسته اند که با تکیه به تفکر و تدبر و تعقل، پیش بروند. واقعا هم عقل و تفکر می تواند انسان را پیش ببرد. البته در مراحل مختلف، عقل به نور وحی و نور معرفت و آموزشهای اولیای خدا، تجهیز و تغذیه می شود؛ لیکن بالاخره آنچه که پیش می رود، عقل است. بدون عقل، نمی شود هیچ جا رفت. (دردیدار اقشار مختلف مردم در روز پانزدهم ماه مبارک رمضان ۲۲/۱/۱۳۶۹) اگر توحید با همان معنای واقعی که اسلام آن را تفسیر کرد و همه ی پیغمبران، حامل آن پیام بودند، در زندگی جامعه ی مسلمان و بشری تحقق پیدا کند، بشر به سعادت حقیقی و رستگاری دنیوی و اخروی خواهد رسید. (در دیدار کارگزاران نظام ۲/۷/۱۳۸۲) شایسته نیست که برنامه ی پیام آوران سعادت انسان را به عمل فردی در رابطه ی روحی او با خدا منحصر دانسته و عرصه ی عظیم رابطه ی انسان با انسان، فرد با جامعه، انسان با محیط زیست، و تشکیل نظام اجتماعی و سیاسی را از آن محروم بدانیم. از نظر ما همه ی پیامبران خدا در این خط روشن، راه پیموده اند و ما به همه ی پیامبران ایمان و عشق می ورزیم: «لا نفرق بین احد من رسله.» (پیام به اجلاس هزاره رهبران دینی جهان ۹/۶/۱۳۷۹) دین حداقلی و اکتفای به حداقل ها، از نظر اسلام قابل قبول نیست؛ ما در معارف خودمان چیزی به عنوان دین حداقلی نداریم، بلکه در قرآن کریم در موارد متعددی اکتفای به بعضی از تعالیم دینی دون بعضی، مذمت شده است.(در دیدار اعضای مجلس خبرگان ۲۱/۱۲/۱۳۹۳) دین است که پیروان خود را از تسلیم شدن در مقابل ظلم منع میکند، به مقابله ی با ظالم تشویق میکند؛ عدالت و آزادی و معنویت و پیشرفت را به زندگی انسانها پیشنهاد میکند. (در اجتماع بزرگ مردم قم ۲۷/۷/۱۳۸۹)»

منتشر شده در خبرگزاری کتاب

۲۲ خرداد ماه ۱۴۰۳

ibna.ir/x6p7p