کاربرد مصدر (بر)خیزیدن در اشاره به «هوام» و «خلق الساعه ها» در متون کهن فارسی
Publish place: history of literature، Vol: 16، Issue: 2
Publish Year: 1402
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 83
This Paper With 23 Page And PDF Format Ready To Download
- Certificate
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_HLIT-16-2_009
تاریخ نمایه سازی: 28 اسفند 1402
Abstract:
در متن های کهن فارسی که به جانورشناسی اختصاص یا توجهی داشته اند، برای اشاره به یکی از طبقات جانوران بر اساس دو معیار زیستگاه و نحوه حرکت، اغلب از واژه های عربی «هوام و حشرات» استفاده شده است، در این متن ها همچنین به طبقه دیگری از جانوران که بر اساس باورهای طبیعی دانان روزگاران پیشین به شیوه خلق الساعه به وجود می آمده اند، اشاراتی وجود دارد. هدف ما آن است که به شیوه ای شاهدمحور و تحلیلی، نشان دهیم مترجمان و نویسندگانی که به فارسی نویسی توجهی داشته اند، برای اشاره به این دو گروه از حیوانات از دو حوزه معنایی مصدر (بر)خیزیدن استفاده کرده اند و در کاربرد دو کلمه خیزندگان و برخیزندگان در برخی از این متن ها، تفاوت معنایی باریکی وجود دارد که با تامل در محتوای جانورشناختی متن ها و تلفیق آگاهی های جانورشناختی با دانش لغوی می توان بدان پی برد. در اینجا بیشترین تمرکز را بر تحفه الغرائب حاسب طبری، دانشمند سده های ۵ و ۶ق، خواهیم داشت که نخستین متن دانشنامه ای و عجایب نگارانه فارسی است که به دست ما رسیده است. علاوه بر این متن های دیگری از جمله ترجمه ای کهن از نهج البلاغه، احتمالا متعلق به همین بازه زمانی، و نزهت نامه علائی از شهمردان بن ابی الخیر را نیز از این منظر بررسی می کنیم و از متن های دانشنامه ای جانوری دیگر نیز بهره می گیریم تا روایی این معیار طبقه بندی در متن های کهن را نشان دهیم. به باور ما حاسب طبری در بافت متن خود معنایی تازه به کلمه برخیزندگان (= جانوران خلق الساعه) بخشیده که در فرهنگ ها بدان اشاره ای نشده است.
Keywords:
Authors
فاطمه مهری
استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.