صفات ذات از دیدگاه اشاعره، معتزله و تشیع
Publish place: Religious anthropology، Vol: 2، Issue: 5
Publish Year: 1384
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 32
This Paper With 29 Page And PDF Format Ready To Download
- Certificate
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JSMC-2-5_002
تاریخ نمایه سازی: 12 مرداد 1403
Abstract:
در این مقاله صفات ذات الهی از منظر سه فرقه ی مهم کلامی اسلام، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. اشاعره قائل به صفات زاید بر ذات خداوند (تشبیه) بوده ولی معتزله به نفی صفات و نیابت ذات از صفات (تنزیه) معتقد است و تشیع نیز جمع بین تشبیه و تنزیه، عینیت صفات با ذات را پذیرفته است. ملاصدرا با استفاده از قاعده ی «بسیط الحقیقه»، عینیت صفات با ذات را نیک بیان کرده و کوشیده است تا اختلاف اشاعره و معتزله را به گونهای با هم جمع کند. از این دیدگاه، صفات خداوند به لحاظ وجود، با ذات متحد اما به لحاظ مفهوم، با هم مغایرند. معتزله مانند شیعه، قدرت را صفت پایه دانسته که بر اساس آن، به ترتیب صفات علم و حیات نیز اثبات میشود، ولی اشاعره بر پایه ی حیات، صفات دیگر مثل قدرت، علم و اراده را اثبات می کنند. همه ی فرق، ذات اقدس حق را ازلی و ابدی، غنی بالذات و عالم و قادر به مسموعات و مبصرات میدانند و در توحید ذاتی اختلاف چندانی ندارند؛ ولی در توحید صفات، بین آنها اختلاف دیده می شود؛ اشاعره کثرت را پذیرفته اند، ولی معتزله طرفدار توحید اند. اشاعره، اراده ی الهی را مطلقا از صفات ذات میدانند، ولی معتزله تحت تاثیر ظاهر برخی روایات، آن را مطلقا از صفات فعل بر میشمرند. اما شیعه با تحلیل دقیقی اراده را در دو معنای حب ذات، از صفات ذاتیه، و تصمیم گیری به معنای صفت فعل تحقیق کرده است. معتزله و برخی از متکلمان امامیه کلام الهی را به معنی «ایجاد کلام» و یا «قدرت بر تکلم» و در نتیجه صفت فعل میدانند. از دیدگاه اشاعره، کلام الهی معنایی قائم به ذات حق تعالی موسوم به کلام نفسی و مدلول کلام لفظی است. ولی به اعتقاد حکما، مجموع جهان، اعم از مجرد و مادی، کلام تکوینی اویند.
Keywords:
Authors
هاشم محمدی
دانش آموخته ی کارشناسی ارشد فلسقه و کلام اسلامی.