بررسی و مطالعه ظرف سفالی پایه مخروطی دوره مفرغ قدیمI حوضه ی هلیل رود در پردیس موزه ای دفینه

در پردیس موزه ای دفینه، ظرف سفالی ای قرار دارد که از کاوش غیرعلمی به دست آمده است. این ظرف با ارتفاع ۵۵ سانتی متر، دارای کیفیت ساخت مرغوب، پوشش گلی غلیظ به رنگ نخودی و منقوش به نقوش هندسی است. نقش اصلی، شامل تصویر استلیزه شده ی درخت سرو به رنگ اخرایی با خطوط محیطی مشکی رنگ است که سه بار بر بدنه ی ظرف تکرار شده است. بین هر یک از درخت های سرو، سه قاب مستطیل شکل با نقوش خطی و در نوارهای بالا و پایین طرح اصلی، ردیف لوزی های متصل به هم طراحی شده است. تقارن نقوش با ترکیب سه تایی، علاوه بر ایجاد تعادل و ریتم، باعث کاهش سکون طرح و افزایش پویایی آن شده است. با توجه به عدم وجود اطلاعات درباره زمینه یافت ظرف(کانتکست)، هدف از این پژوهش، بررسی و مطالعه دوره ی تاریخی-فرهنگی ظرف مذکور است. بر این اساس، در این مقاله به این پرسش اساسی پرداخته می شود که دوره ی فرهنگی، ویژگی هنری و منطقه ی سفال مورد نظر کدام است. بررسی فرم، شیوه ی اجرا و نقوش ظرف و مقایسه ی آن با داده های سفالی به دست آمده از کاوش های باستان شناسی محوطه های یحیی، ورامین، محطوط آباد، قلعه گنج و دهنو نشان می دهد که این ظرف به حوضه ی هلیل رود در اواخر هزاره ی چهارم پیش از میلاد(۳۳۰۰ تا ۲۹۰۰پ.م) نزدیک است. دوره ی مذکور در حوضه ی هلیل رود با فرهنگ ورامین (یا دوره ورامینIV در محوطه ی ورامین) شناخته می شود که سفال های آن تحت تاثیر فرهنگ سفالی علی آباد و سبک های بومی-محلی قرار دارد. بر این اساس، ظرف سفالی پایه مخروطی را می توان مربوط به فرهنگ ورامین مرتبط با دوره ی مفرغ قدیمI در حوضه ی هلیل رود دانست. این دوره همزمان با دوره محطوط آباد III، یحیی IVC، بمپورI-IV و در جنوب غرب ایران دوره شوش III و آغاز ایلامی است. روش پژوهش در این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و برپایه مطالعات کتابخانه ای و میدانی انجام شده است.، در این مقاله به این پرسش اساسی پرداخته می شود که دوره ی فرهنگی، ویژگی هنری و منطقه ی سفال مورد نظر کدام است. بررسی فرم، شیوه ی اجرا و نقوش ظرف و مقایسه ی آن با داده های سفالی به دست آمده از کاوش های باستان شناسی محوطه های یحیی، ورامین، محطوط آباد، قلعه گنج و دهنو نشان می دهد که این ظرف به حوضه ی هلیل رود در اواخر هزاره ی چهارم پیش از میلاد(۳۳۰۰ تا ۲۹۰۰پ.م) نزدیک است. دوره ی مذکور در حوضه ی هلیل رود با فرهنگ ورامین (یا دوره ورامینIV در محوطه ی ورامین) شناخته می شود که سفال های آن تحت تاثیر فرهنگ سفالی علی آباد و سبک های بومی-محلی قرار دارد. بر این اساس، ظرف سفالی پایه مخروطی را می توان مربوط به فرهنگ ورامین مرتبط با دوره ی مفرغ قدیمI در حوضه ی هلیل رود دانست. این دوره همزمان با دوره محطوط آباد III، یحیی IVC، بمپورI-IV و در جنوب غرب ایران دوره شوش III و آغاز ایلامی است. روش پژوهش در این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و برپایه مطالعات کتابخانه ای و میدانی انجام شده است.

Keywords:

جنوب شرق ایران , دوره مفرغ قدیمI , حوضه ی هلیل رود , دوره ورامین