بررسی فرم، تکنیک و نقوش سفالینه های گلابه ای منقوش موسوم به سبک ساری براساس مجموعه موزه های بنیاد

سفالگری در سده های سوم و چهارم هجری به پیشرفت چشم گیری در زمینه تکنیک و تزئین رسید و با ابداع و به کارگیری پوشش گلابه ای از ترکیب اکسید فلزات، سفالینه های منقوش در انواع مختلف از جمله چند رنگ برزمینه سفید تولید و عرضه گردید. سفالینه موسوم به سبک ساری در حقیقت گروه متاخر از همین سبک است که در رنگ آمیزی و مفاهیم نقشمایه با آن فرق دارد و در اواخر سده چهارم و اوایل قرن پنجم در گارگاه های محلی کرانه جنوبی دریای مازندران تولید و عرضه شده است. سفالینه هائی که در عناصری چون مواد اولیه، فن ساخت، نقشمایه ها و جلوه های بصری، رنگ مایه ها، شکل بخشی و کاربری ویژگی های بی همتا دارند. بسیاری از این گونه سفالینه ها با نقش پرنده گان و حیوانات در ابعاد بزرگ میان گل های انتزاعی تزئین شده اند و با رنگ های قهوه ای، خردلی، زرد و قرمز مایل به قهوه ای رنگ آمیزی شده اند.تحقیق به شیوه توصیف و تحلیل داده ها به دو روش کتابخانه ای و مطالعات تطبیقی ومیدانی با بررسی عینی و ملموس سفالینه های موجود در موسسه فرهنگی موزه های بنیاد انجام گرفته است. جستارهای پژوهش، بررسی کاربری و اشکال ظروف، شناخت شاخصه های فنی و هنری و مضامین نقش مایه ها و تحلیل آنها است. دو سوال اساسی تحقیق عبارتند از؛ فرآیند فن آوری ساخت چیست و غالبا ظروف به اشکالی تولید می شده اند ؟ مضامین اصلی نقشمایه ها و کیفیت اجرای آنها چگونه است؟ پژوهش بر مبنای دوازده ظرف سفالی موسوم به سبک ساری موجود درموزه های بنیاد انجام گرفته است. برآیند پژوهش نشان می دهد بیشتر ظروف به شکل کاسه و بشقاب در ابعاد مختلف به شیوه نقاشی رنگارنگ زیر لعاب شفاف انجام گرفته است و اغلب نقشمایه ها اعم از پرندگان، چهارپایان، انگاره های تجریدی از طبیعت و اقلیم منطقه الهام گرفته و متاثر از سنت های عصر ساسانی است. این پژوهش به دنبال بیان خصوصیات فنی و شیوه ساخت، مواد اولیه، کاربری و اشکال،منابع الهام نقشمایه ها و بررسی و کند و کاو آن است. تحقیق به دو روش میدانی و مطالعه تطبیقی کتابخانه ای انجام گرفته است و در بخش میدانی مجموعه ای متشکل از دوازده نمونه سفالینه موسوم به سبک ساری در موزه های بنیاد مستضعفان شناسائی و مورد مطالعه قرار گرفته است. با تهیه تصاویر مناسب و ترسیم فنی جزئیات نقشمایه و اشکال ظروف ویژگی های منحصر به فرد هریک از ظروف بحث و بررسی شد و سپس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. در بخش اسنادی مقالات، کتب، پایان نامه ها، گزارش های بررسی و کاوش های باستان شناسی و سایت های اینترنتی برای مقایسه و تطبیق مطالعه و بررسی شده است. برای آشنایی بیشتر مخاطب با پیشینه سفالینه های سبک ساری شرح مفیدی در خصوص انواع سفالینه های گلابه ای منقوش، مراکز تولید آنها، تاریخچه شکل گیری و توسعه این فن آوری و ویژگی های منحصر به فرد هر یکاز گروه ها ارائه گردید.

Keywords:

سفالینه گلابه ای منقوش , سبک ساری , تکنیک و نقوش , موزه های بنیاد