مطالعه الگوی پراکنش محوطه ها و آثار اشکانی و ساسانی در حوضه آبریز جنوبی قزل اوزن، بخش چورزق، شهرستان طارم علیا

هرچند که در دو دهه اخیر، میزان کاوش  ها و بررسی  های باستان  شناسی انجام شده در شهرستان طارم علیا رشد قابل  توجهی یافته است، اما با توجه به موقعیت جغرافیایی ویژه این شهرستان، در حکم حلقه ارتباطی میان نواحی مرکزی، غربی و شمالی کشور، این منطقه نیازمند پژوهش  های باستان  شناسی بیشتری است. پژوهش حاضر که بر اساس داده  های حاصل از بررسی میدانی باستان  شناسی و مطالعات کتابخانه  ای و تهیه نقشه  های GIS به انجام رسیده است، برای نخستین بار به تجزیه  و  تحلیل الگوی استقرار ۱۴ محوطه و اثر باستانی مربوط به دوره  های اشکانی و ساسانی در حوضه جنوبی رود قزل  اوزن، در محدوده بخش چورزق شهرستان طارم علیا، شامل دهستان-های چورزق و دستجرده اختصاص دارد. مسئله اصلی مرتبط با منطقه موردمطالعه، فقدان اطلاعات جامع و وجود یک شکاف دانشی در ارتباط با استقرارهای دوران تاریخی در این حوضه است. هدف از این پژوهش مطالعه الگوی پراکنش محوطه  های دوران اشکانی و ساسانی در محدوده بخش چورزق طارم علیا است. این پژوهش در پی یافتن پاسخ به پرسش  هایی در ارتباط با بررسی تاثیر عوامل محیطی و جغرافیایی بر شکل  گیری محوطه  های موردمطالعه، الگوی معیشتی ساکنان و مقایسه سفال  های منطقه موردمطالعه با مناطق همجوار در دوران اشکانی و ساسانی است. نتیجه این پژوهش نشان می  دهد که پراکنش محوطه  های این منطقه متاثر از عوامل تعیین  کننده  ای چون میزان ارتفاع، دسترسی به منابع آبی، شیب زمین، راه  ها و نوع کاربری اراضی بوده است، به گونه  ای که باوجود تنوع اقلیمی منطقه، محوطه  های محدوده موردمطالعه اغلب در ارتفاع نسبتا کم و شیب ملایم، در امتداد دره رود قزل-اوزن و دیگر رودهای منطقه، در نقاطی که برای فعالیت  های کشاورزی و باغداری مستعد بوده  اند، شکل گرفته  اند. بعلاوه با توجه به وضعیت توپوگرافی خاص منطقه که عبور و مرور را صرفا از طریق دره  های میان ارتفاعات، در امتداد مسیر رودها امکان  پذیر می  سازد، به نظر می  رسد که راه  های باستانی نیز بر جاده  های ارتباطی امروزی منطبق یا بسیار به آن نزدیک بوده است.

Keywords:

Settlement pattern , Tarom-e-Olya , Dastjerdeh , Chavarzaq , Qezel-Uzan , Parthian , Sassanid , الگوی استقرار , طارم علیا , دستجرده , چورزق , اشکانی , ساسانی