واکاوی نقش هوش مصنوعی در حوزه حقوق: رویکردی اکتشافی

فناوری های هوش مصنوعی به عنوان یک تحول بزرگ در عرصه حقوق، اهمیت ویژه ای پیدا کرده اند. این فناوری ها، با استفاده از الگوریتم های پیشرفته و تکنیک های محاسباتی و ریاضی به حل مسائل پیچیده حقوقی و ارتقای کارایی نظام های حقوقی کمک می کنند. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی در این عرصه می تواند با تجزیه و تحلیل کلان داده های حقوقی به شناسایی الگو های پیچیده بپردازد و نقش آفرینان این حوزه در اتخاد تصمیمات بهتر و سریع تر یاری رساند. با وجود اهمیت فزاینده این فناوری و تمایل کشورهای مختلف به سرمایه گذاری در آن، مطالعات موجود نتوانسته اند درک جامعی از نقش کلیدی این فناوری های تحول آفرین برای تصمیم گیرندگان و سیاست گذاران ارائه دهند و به جنبه های محدودی از آن پرداخته اند. در این راستا، هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی و شناسایی کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه حقوق است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و با رویکرد کیفی طراحی شده و در دو مرحله فراترکیب و مصاحبه انجام شده است. در مرحله اول، با استفاده از رویکرد فراترکیب، ۳۰ مقاله منتخب از منابع معتبر غربالگری شده و به شناسایی کاربردهای موجود در این مطالعات پرداخته شده است. در مرحله دوم، به منظور غنی سازی چارچوب پژوهش، مصاحبه های نیمه ساختاریافته ای با هشت نفر از خبرگان حوزه هوش مصنوعی و حقوق انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در مجموع ۱۱۳ کاربرد شناسایی شده که در ۱۸ مفهوم و ۵ مقوله اصلی دسته بندی شده اند. این مقوله ها شامل: نظارت بر حسن اجرای قوانین، شناسایی جرایم و اصلاح مجرمین، پشتیبانی از فرایند دادرسی پرونده های قضایی، مدیریت اسناد حقوقی، و بهبود اجرای حقوق عامه و حقوق شهروندی هستند. باوجود تحقیقاتی که در این حوزه صورت گرفته است، تاکنون مطالعه ای که به واکاوی جنبه های مختلف نقش آفرینی هوش مصنوعی در حوزه حقوق به صورت یکپارچه در نظر گیرد، صورت نگرفته است. یافته های پژوهش می تواند به بصیرتی عملی هم برای مسئولان و سیاست گذاران حقوقی، به منظور شناسایی اولویت ها و فرصت های سرمایه گذاری، و هم برای توسعه دهندگان ابزارهای هوش مصنوعی در حوزه حقوق فراهم آورد.

Keywords:

هوش مصنوعی , حقوق هوشمند , فراترکیب , مصاحبه , تحلیل تم