تحلیل ریزساختار و ترکیب شناسی ملات های گچی محراب های مسجد ملک کرمان با رویکرد کاربرد در فرایندهای حفاظتی

گچ بری به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از معماری سنتی، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. یکی شاهکارهای هنر گچبری دوران اسلامی، محراب گچبری شده با نقوش اسلیمی و کتیبه های کوفی است و محراب های تاریخی مسجد ملک یا امام خمینی کرمان به عنوان قدیمیترین مسجد کرمان، یکی از این نمونهها است که ظرافت اجرا و پیچیدگی نقوش این محراب ها، آنها را به آثاری منحصر به فرد در تاریخ هنر اسلامی تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف بررسی فنشناسی ملات گچی محراب های تاریخی مسجد ملک کرمان انجام شده است. مطالعه این محراب ها از آن جهت حائز اهمیت است که شناخت ترکیبات و ساختار ملات های تاریخی میتواند به حفاظت بهتر، مرمت اصولی و بازسازی دقیق این آثار معماری اسلامی کمک کند. در این تحقیق، سه نمونه از سه محراب روی پشت بام مسجد با استفاده از روش های آزمایشگاهی پیشرفته شامل پراش پرتو ایکس (XRD) و میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف سنج پراکندگی انرژی پرتو ایکس (SEM-EDS) مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که فاز غالب همه نمونهها ژیپس است و یکی از نمونهها در مقایسه با سایر نمونه ها، همگن ترین توزیع اندازه ذرات و متراکم ترین ساختار را دارد. همچنین، آنالیز XRD تایید کرد که این نمونه حاوی بالاترین میزان کوارتز و کلسیت است که احتمالا دلیل استحکام و دوام بیشتر آن نسبت به نمونه های دیگر میباشد. این نمونه به عنوان ساختار بهینه، معیاری برای تولید ملات های پایدار در پروژه های حفاظتی است. این یافته ها نه تنها به درک بهتر فناوری ساخت گچ در دوران تاریخی کمک میکند، بلکه می-تواند به عنوان معیاری برای تهیه ملات های سازگار در مرمت آثار گچی مورد استفاده قرار گیرد.

Keywords:

Plaster mortar , Mihrab , Malek Mosque , Kerman , XRD , SEM-EDS , ملات گچ , محراب , مسجد ملک کرمان , XRD , SEM-EDS