مدل اسلامی بهداشت روان بر اساس فرمایشات امام علی(ع) در نهج البلاغه

این پژوهش با هدف استخراج و تبیین «مدل اسلامی بهداشت روان» بر اساس آموزه های امام علی (ع) در نهج البلاغه، بر پایه روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی فرمایشات آن حضرت صورت گرفته است. بهداشت روان به عنوان سازه ای چندبعدی، در روان شناسی معاصر غالبا بر اساس مدل های زیستی-روانی-اجتماعی تعریف می شود، اما این پژوهش در پی ارائه یک چارچوب جامع مبتنی بر مبانی توحیدی و انسان شناسی اسلامی است. با بررسی دقیق خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه، مولفه های اصلی سلامت روان اسلامی شناسایی گردید که شامل: ایمان و توحید، آرامش قلبی، عقلانیت و خودآگاهی، کنترل هیجانات، صبر و تاب آوری، امید و آینده نگری، معنا و هدفمندی زندگی، اخلاق و فضایل اخلاقی، خودکنترلی و تقوا، عدالت روانی، روابط سالم اجتماعی، و توکل و رضایت می باشد. تحلیل محتوایی نشان داد که این مولفه ها به صورت یکپارچه، ابعاد شناختی، هیجانی، رفتاری، معنوی و اجتماعی فرد را پوشش می دهند. سازوکارهای روان شناختی هر مولفه با استناد مستقیم به متون نهج البلاغه تبیین شد. در نهایت، «مدل مفهومی نهایی بهداشت روان اسلامی از منظر امام علی (ع)» ارائه گردید که ساختاری شبکه ای و سلسله مراتبی دارد و در آن، ایمان و توحید به عنوان هسته مرکزی و عامل تسهیل گر سایر ابعاد عمل می کند. یافته ها نشان می دهد که چارچوب نهج البلاغه، علاوه بر جنبه های فردی، بر اهمیت بنیادین عدالت اجتماعی و اخلاق در پایداری سلامت روان تاکید دارد و با مدل های غربی در تاکید بر بعد معنوی و وجودی متمایز می شود. این مدل می تواند مبنایی برای مداخلات روان درمانی اسلامی باشد.

Keywords:

بهداشت روان , نهج البلاغه , امام علی (ع) , روان شناسی اسلامی , ایمان , سلامت معنوی , خودآگاهی