بررسی رابطه متن و تصویر در شاهنامه چاپ سنگی به شماره "۳۷۳۱۵" در کتابخانه آستان قدس رضوی

ادبیات و نگارگری از دیرباز با هم پیوند داشته و پیشینیان به منظور عینیت بخشیدن به متن و افزودن جلوه های بصری به آن، نسخ خطی را با تصاویری آراسته اند یا به عبارت بهتر برای روایت متنی، روایت تصویری خلق کرده اند. این سنت از نخستین سده های اسلامی تا دوره ی قاجار تداوم و رواج داشته که البته می توان پیشینه ی این سنت را تا گذشته های دور نیز عقب برد. نسخه ی خطی شاهنامه ی فردوسی هم از نظر موضوعی، هم از حیث تصویری در کنار موضوع های اسطوره ای، تاریخی، قومی و ملی و مضامین انسانی و جهانی نظر هنرمندان ایرانی را به خود جلب نموده و تصاویر بی نظیری از داخل متن آن به تصویر درآورده اند. پژوهش حاضر به بررسی نسخه مصور چاپ سنگی شاهنامه فردوسی با موضوعیت جنگ و نبرد پرداخته تا نشان دهد که چگونه تصاویر منتخب، موجب پویایی و زنده نگه داشتن متن ادبی شده اند. پژوهش حاضر به بررسی رابطه متن و تصویر در شاهنامه چاپ سنگی به شماره "۳۷۳۱۵" در کتابخانه آستان قدس رضوی می پردازد. از این رو تلاش می شود که بر اساس جستجو در میان نمونه آثار به مطالعه و بررسی رابطه متن و تصویر در شاهنامه چاپ سنگی مذکور صورت گیرد. روش شناسی تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات با مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، سیستم اطلاع رسانی رایانه ای شامل کتاب ها و مقالات الکترونیکی است. روش میدانی از نوع مشاهده نیز سهم گسترده ای در جمع آوری داده های تحقیق داشته که شامل بازدید از نسخه مصور چاپ سنگی به شماره ی "۳۷۳۱۵" در آستان قدس رضوی است. یافته ها نشان از آن دارد که بیشترین بسامد، در رابطه متن و تصویر، مورد رابطه قرینه ای و مکملی است و عناصر تصویری مطابق با متن که در همگی آثار منتخب تکرار شده، (نبرد تن به تن دو شخصیت اصلی داستان) است و عناصر تصویری اضافه بر متن که در همگی آثار تکرار شده، (اسب، انسان و تپه ها) می باشد. نکته مورد تاکید هنرمند در ارتباط با متن کشته شدن و از بین رفتن اشخاص و موجودات شرور توسط قهرمان شعر که نماینده نیکی و خیر است.

Keywords:

شاهنامه , چاپ سنگی , شاهنامه چاپ سنگی۳۷۳۱۵ , آستان قدس رضوی , رابطه متن و تصویر