کتیبه های هخامنشی: گنجینه ای برای بازخوانی تاریخ و زبان ایران باستان

کتیبه های دوره هخامنشی به عنوان کهن ترین اسناد مکتوب بازمانده از ایران باستان، جایگاهی بی بدیل در پژوهش های تاریخی و زبان شناسی دارند. این پژوهش با هدف تبیین اهمیت این کتیبه ها در بازسازی تاریخ سیاسی، ساختار اداری، تعاملات فرهنگی و سیر تحول زبان فارسی باستان انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کتیبه های شاخصی چون بیستون، تخت جمشید، نقش رستم و شوش، و نیز متون مرتبط با زبان های ایرانی باستان است. یافته ها نشان می دهد که کتیبه ها، به ویژه کتیبه چندزبانه بیستون، نه تنها کلید رمزگشایی خط میخی فارسی باستان و سپس دیگر خطوط میخی منطقه شدند، بلکه اطلاعات دست اولی از رویدادهای تاریخی آغاز سلطنت داریوش بزرگ، سازمان اداری شاهنشاهی، فهرست سرزمین های تابعه و سیاست های فرهنگی-مذهبی پادشاهان هخامنشی ارائه می دهند. به عنوان مثال، در کتیبه بیستون آمده است: «داریوش شاه گوید: این است کشورهایی که به خواست اهورامزدا من شاه آن ها بودم... پارس، ایلام، بابل، آشور، عربستان، مصر...» (لوکوک، ۱۳۸۲، ص ۵۵-۵۶). همچنین، این متون سند زنده پیوند زبان فارسی باستان به عنوان نیای زبان فارسی نو هستند و داده های گران بهایی برای زبان شناسی تاریخی فراهم می کنند. بحث و نتیجه گیری مقاله بر این امر تاکید دارد که اگر این کتیبه ها، به ویژه کتیبه های داریوش، رمزگشایی و خوانده نمی شد، بی تردید، پژوهش های تاریخی ما در مورد تاریخ هخامنشیان تنها به روایت یونانی محدود می شد (کنت، ۱۳۸۴). بنابراین، کتیبه های هخامنشی ستون فقرات هر پژوهش جدی در حوزه ایران باستان به شمار می روند.

Keywords:

کتیبه های هخامنشی , فارسی باستان , کتیبه بیستون , تاریخ نگاری , زبان های ایرانی باستان