بازخوانی نقش زنان در مراسم عزاداری عصر فتحعلی شاه قاجار به مثابه گفتمانی برای گذار به عرصه عمومی

این پژوهش با هدف بازخوانی نقش زنان در مراسم عزاداری عصر فتحعلی شاه قاجار و تحلیل چگونگی ورود آنان به عرصه عمومی انجام شده است. مطالعه حاضر با رویکردی تاریخی-تحلیلی و با استفاده از منابع دست اول شامل سفرنامه ها، خاطرات و اسناد تاریخی نشان می دهد که آیین های عزاداری در این دوره به بستری برای کنشگری اجتماعی زنان تبدیل شد. یافته ها حاکی از آن است که زنان با بهره گیری از سازوکارهای هوشمندانه ای همچون ایجاد "فضای سوم" (نه کاملا خصوصی و نه تماما عمومی)، استفاده از پوشش مذهبی برای مشروعیت بخشی به حضور اجتماعی، و به کارگیری اقتصاد نمادین در قالب برگزاری مجالس تعزیه و روضه خوانی، موفق به عبور از مرزهای جنسیتی شدند. گسترش تعزیه های زنانه، مشارکت در دسته های عزاداری و مدیریت مجالس سوگواری، از مهم ترین مصادیق این کنشگری بود. این پژوهش نشان می دهد که آیین های عزاداری نه تنها نمایشی از باورهای دینی، بلکه گفتمانی برای بازتعریف هویت اجتماعی زنان و گذار تدریجی آنان به عرصه عمومی در جامعه قاجار بود.

Keywords:

قاجار , فتحعلی شاه , عزاداری , تعزیه , زنان , عرصه عمومی