مروری نظام مند بر اثربخشی درمان شناختی–رفتاری در اختلال وسواس فکری–عملی: چالش ها و رویکردهای نوین

اختلالات شخصیت، اختلال وسواس فکری–عملی (OCD) به عنوان یکی از ناتوان کننده ترین اختلالات روان پزشکی، چالشی جدی برای نظام سلامت روان جهانی محسوب می شود. درمان شناختی–رفتاری (CBT)، به ویژه پروتکل مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP)، به عنوان «استاندارد طلایی» درمان این اختلال شناخته شده است. با این حال، نرخ قابل توجه عدم پاسخ (حدود ۳۰-۴۰ درصد) و چالش های مرتبط با پذیرش و پایبندی به درمان، جامعه علمی را به سمت کاوش در رویکردهای نوین و یکپارچه سازی مدل های درمانی سوق داده است. این مقاله مروری-توصیفی با هدف ارائه یک تحلیل جامع و انتقادی از وضعیت فعلی و چشم انداز آینده درمان CBT برای OCD تدوین شده است. با استفاده از روش مرور کتابخانه ای و جستجوی نظام مند در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی، ادبیات پژوهشی شش سال اخیر مورد بررسی قرار گرفت. مقاله حاضر ابتدا به تشریح مبانی نظری مدل های کلاسیک CBT (مدل های شناختی و ERP) می پردازد و سپس با تمرکز بر محدودیت های آن ها، به تحلیل عمیق رویکردهای نوین شامل مدل های موج سوم (درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT))، مدل های مبتنی بر استنباط (Inference-Based Approach) و مداخلات فناورانه (واقعیت مجازی و فنوتیپ یابی دیجیتال) می پردازد. نتایج تحلیل نشان می دهد که هرچند ERP همچنان محور اصلی درمان است، اما روندی فزاینده به سمت یکپارچه سازی آن با تکنیک های پذیرش، ذهن آگاهی و فراشناخت برای افزایش پذیرش درمان و هدف قرار دادن ابعاد خاصی از اختلال (مانند همجوشی فکر-عمل و عدم تحمل عدم قطعیت) وجود دارد. در بخش بحث، گذار پارادایمی از «کنترل محتوای وسواس» به «تغییر رابطه با وسواس» مورد تحلیل قرار گرفته و تنش دیالکتیکی میان آرمان «درمان دقیق» با استفاده از فناوری و چالش های عملی و اخلاقی آن بررسی می شود. مقاله در نهایت با تاکید بر ضرورت حرکت به سمت «CBT شخصی سازی شده»، نتیجه گیری می کند که آینده درمان OCD در یکپارچه سازی هوشمندانه پروتکل های مبتنی بر شواهد با نیازهای منحصربه فرد فردی، بهره گیری مسئولانه از فناوری، و توانمندسازی بالینگران برای فراتر رفتن از پروتکل های خشک و حرکت به سمت یک اتحاد درمانی منعطف و مبتنی بر فرآیند، نهفته است.

Keywords:

اختلال وسواس فکری–عملی (OCD) , درمان شناختی–رفتاری (CBT) , مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP) , درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) , رویکرد مبتنی بر استنباط (IBA)