توهم اراده آزاد، احساس عاملیت و اضطراب اگزیستانسیال در انسان معاصر: تبیینی بالینی–اگزیستانسیال از بحران کنترل و معنا

پرسش از «اراده آزاد» دیگر صرفا دغدغه ای فلسفی نیست، بلکه در قرن بیست و یکم به مسئله ای بالینی، وجودی و فرهنگی تبدیل شده است. در جهانی که انسان در آن میان نظام های تکنولوژیک، الگوریتم های پیش بینی گر و نهادهای کنترل گر زیست می کند، تجربه آزادی و انتخاب دستخوش تردید شده است. این مقاله با هدف بررسی تاثیر باور به «توهم اراده آزاد» بر «احساس عاملیت» و «اضطراب اگزیستانسیال» در انسان معاصر، چارچوبی تلفیقی از روان شناسی بالینی، روان تحلیلگری اگزیستانسیال و دازاین آنالیز ارائه می کند. روش مطالعه تحلیلی–نظری است و بر مرور انتقادی پژوهش های بین المللی (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵) و تحلیل پدیدارشناختی تجربه عاملیت انسانی در فرهنگ مدرن استوار است. یافته های تحلیلی نشان می دهند که باور به جبر یا توهم اراده آزاد، احساس کنترل ذهنی و ادراک مسئولیت شخصی را تضعیف می کند و در نتیجه، اضطراب وجودی را تشدید می سازد. این اضطراب، که در انسان معاصر با بی معنایی، ازخودبیگانگی و خستگی ذهنی همراه است، نه تنها بعدی شناختی بلکه هستی شناختی دارد. در پایان، مدل نظری «تعامل اراده آزاد–عاملیت–اضطراب اگزیستانسیال» و پیامدهای بالینی آن در درمان های مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، درمان شناختی–رفتاری (CBT) و روان درمانی اگزیستانسیال بررسی شده است.

Keywords:

اراده آزاد , توهم اراده آزاد , احساس عاملیت , اضطراب اگزیستانسیال , درمان اگزیستانسیال , ACT , CBT