بررسی مردم سالاری دینی در اندیشه سیاسی شیخ محمد عبده

این نوشتار به بررسی آراء و اندیشه های شیخ محمد عبده در حوزه مباحث سیاسی به ویژه نوع نگرش به مسئله حاکمیت می باشد. یکی از مباحث جدید در زمینه مشروعیت حق حاکمیت، نقش مردم و در نهایت شیوه حکومت، مردم سالاری دینی است. مردم سالاری دینی با توجه به تعاریفی که برای آن بیان گشته با دموکراسی همسان انگاشته شده است، و از همین رو به تفاوت بین مردم سالاری و دموکراسی توجه نشده است. چگونگی نقش مردم در نظام مردم سالار دینی و ارتباط آن با مشروعیت از مباحث مهم در این نگرش می باشد. در این نوشتار به بررسی نوع نگاه شیخ محمد عبده به مردم سالاری دینی توجه شده است. این مقاله بر مبنای روش توصیفی-تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای تدوین شده، و پس از جمع آوری داده های لازم و بررسی آنها به تحلیل پرداخته است. نتیجه حاصل از تحقیق و تفحص در منابع و آثار شیخ محمد عبده و دیگرانی که در خصوص او نوشته اند، این است که شیخ به عنوان یک نواندیش دینی که در دوران معاصر و جدید فضای استعمار و استبداد غرب را درک کرده و از طرفی رخوت و رکود جوامع اسلامی را نیز به چشم دیده تلاش کرده که برای تقابل با استعمار غرب و رشد جوامع اسلامی گام های اصلاح گرایانه بردارد. او در تعریف دین و بیان قلمرو دین، دیدگاهی معتدل داشته که علاوه بر استفاده از عقل و علم جدید به منابع دینی و اسلامی نیز توجه ویژه داشته است. چرا که علت انحطاط را منابع دینی ندانسته بلکه عدم توجه مسلمانان به آموزه های دینی و اسلامی را عامل انحطاط بیان کرده است. و از طرفی در بیان فضای حکمرانی به نقش مردم توجه ویژه داشته، تا آنجا که نقش مردم را مشروعیت بخشی حاکم موثر دانسته است.

Keywords:

مردم سالاری دینی , حکومت , مشروعیت , اندیشه سیاسی , شیخ محمد عبده