بررسی اخلاق اسلامی از منظر قرآن وکتب فقهی

محققان اسلامی از منظرهای مختلف به مقوله اخلاق نگریسته اند و مطالب مختلف و گاه پراکنده ای در این زمینه مطرح کردهاند ورود و خروج محققان به این مبحث یکسان .نیست به ویژه این که نگرش آنان از این جهت که به صرف عقل اعتماد کردهاند یا نقل یا هر دو متفاوت است. بسیاری اوقات چندان به دنبال تنظیم یک نظام اخلاقی یا ساختار معین نبوده اند و یا دست کم نگاه استقلالی به آن نداشته اند و از این رو چندان تصریحی به نظام اخلاقی ندارند البته بی تردید اگر نظام اخلاقی تعریف شود و منظور از «ساختار آن تبیین شود و با این نگاه به مجموعه آن چه در «اخلاق» آورده اند نگریسته شود چه بسا بتوان نظام اخلاقی خاص و ساختار معین از آن استخراج کرد که کار چندان ساده ای نیز نیست پاره ای از نویسندگان و محققان معاصر به مسئله «نظام اخلاقی» و «ساختار آن توجه مستقل نمودهاند و مسئله نظام اخلاقی و شرایط و پیش فرضهای آن را برجسته کرده اند که کار بسیار پسندیده ای است اما آن چه در این مقاله ارائه میشود؛ نگاه جدیدی به ساختار اخلاق اسلامی است که سابق بر این در کتب اخلاق اسلامی پیشینه ای برای آن یافت نشده .است برخی حکیمان و اخلاقیان اسلامی همچون ابوحامد غزالی (نک ،غزالی بیتا و فیض کاشانی(نک: فیض کاشانی، ۱۴۱۷) در ساختار کتاب خویش مواضعی را برای کلیات احکام فقهی دیدهاند و این اکنون در سایه بحث های این مقاله تبیین روشنتری یافته است و عجیب است که ابن مسکویه با وجود پارهای اعترافات به این همنوایی دین و اخلاق و نیاز به مراجعه به دین در امور عملی جای چندانی برای کلیات این اوامر و نواهی در کتاب خویش باز نکرده است بحث در جهات مختلف تعامل اخلاق و دین نیاز به مجال بیشتری دارد که امید است در آینده بدانها بپردازیم (کافی، ج ۲، ص ۱۰۷، ح ۲