اقتصاد سیاست گذاری کربن برای صنایع تولیدی نانو تک

رشد فزاینده صنایع نانوتکنولوژی در دو دهه اخیر، علاوه بر فرصت های فناورانه و اقتصادی، چالش های زیست محیطی پیچیده ای را نیز در پی داشته است. تولید نانومواد، به ویژه در مقیاس صنعتی، معمولا متکی بر فرآیندهای انرژی بر و مواد اولیه ای است که در چرخه عمر خود، سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ای دارند. در نتیجه، تداوم مسیر فعلی تولید نانومواد می تواند با اهداف جهانی کاهش انتشار کربن و سیاست های توسعه پایدار در تعارض قرار گیرد. هدف این پژوهش، طراحی و تحلیل یک چارچوب سیاست گذاری اقتصادی برای مدیریت و کاهش ردپای کربنی در صنایع نانوتک است. این چارچوب بر مبنای تلفیق ابزارهای مالیاتی و یارانه ای طراحی شده و می کوشد تاثیر هر یک از سیاست ها را بر رفتار تولیدکنندگان، سطح سرمایه گذاری در فناوری های پاک، و شاخص های کلان اقتصادی بررسی کند. در این راستا، ابتدا با مرور ادبیات مرتبط در حوزه های «اقتصاد محیط زیست»، «سیاست گذاری فناوری» و «مدل سازی پویایی سیستم»، روابط علی میان مالیات کربن، هزینه نهایی تولید، و انگیزه نوآوری فناورانه استخراج شده است. سپس، با استفاده از مدل تعادل عمومی قابل محاسبه (CGE) که شامل بخش های تولید، مصرف، سرمایه گذاری و تجارت بین المللی است، سناریوهای مختلف مالیاتی و یارانه ای شبیه سازی گردید. داده های تجربی از صنایع نانومواد در چند کشور عضو OECD و همچنین داده های انتشار کربن از پایگاه های بین المللی انرژی گردآوری شد تا نتایج مدل دارای اعتبار تجربی کافی باشد. یافته ها نشان می دهد که اعمال صرف مالیات کربن، اگرچه در کوتاه مدت منجر به کاهش انتشار می شود، اما می تواند موجب افزایش هزینه های تولید و کاهش رقابت پذیری جهانی شود. در مقابل، ترکیب سیاست مالیاتی با یارانه های هدفمند برای تحقیق و توسعه در حوزه سنتز کم کربن، اثری دوگانه و مثبت بر کاهش انتشار و افزایش نوآوری دارد. تحلیل حساسیت مدل نشان داد که سهم بهینه مالیات در بازه ای میان ۲۵ تا ۴۰ دلار به ازای هر تن CO₂ و نسبت یارانه به سرمایه گذاری در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد، بیشترین بازده زیست محیطی و اقتصادی را ایجاد می کند. در نتیجه، این مطالعه پیشنهاد می کند که سیاست گذاران صنعتی به جای رویکردهای یک بعدی، به سمت مدل های ترکیبی و پویا حرکت کنند که در آن، ابزارهای اقتصادی به صورت متوازن و متناسب با سطح بلوغ فناوری تنظیم می شوند. این چارچوب می تواند به عنوان مبنایی برای تدوین سیاست های ملی کربن در بخش نانوتکنولوژی مورد استفاده قرار گیرد و مسیر گذار به تولید نانومواد پایدار و کم کربن را هموار سازد.