نقش آموزش علوم اجتماعی در ایجاد سرمایه فرهنگی دانش آموزان: تحلیل محتوای کتاب های جامعه شناسی متوسطه دوم بر اساس نظریه بوردیو

این مقاله به بررسی نقش آموزش علوم اجتماعی در شکل دهی سرمایه فرهنگی دانش آموزان از منظر نظریه پی یر بوردیو می پردازد. بر اساس تحلیل محتوای کیفی کتاب های جامعه شناسی دوره متوسطه (پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم)، سه شکل اصلی سرمایه فرهنگی شامل تجسم یافته، عینیت یافته و نهادینه شده مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد سرمایه فرهنگی تجسم یافته(مهارت ها و منش ها) در قالب توصیه های رفتاری و اخلاقی با شدتی متوسط در کتاب ها حضور دارد، اما بیشتر جنبه توصیفی داشته و کمتر به صورت برنامه ریزی شده آموزش داده می شود. سرمایه فرهنگی عینیت یافته(آثار هنری، نمادها و سنت ها) به شکل نسبتا قوی از طریق معرفی نمادهای ملی-دینی، تصاویر آثار تاریخی و استفاده از متون ادبی کهن بازنمایی شده، اما رویکرد آن بیشتر نمادین بوده و فاقد تحلیل نقادانه است. سرمایه فرهنگی نهادینه شده(مدارک و ارزش های رسمی) بیشترین نمود را در این کتاب ها داشته و مشروعیت ساختار آموزشی و اهمیت موفقیت تحصیلی به شکل پررنگی در محتوا منعکس شده است. در مجموع، کتاب های جامعه شناسی متوسطه دوم، پروژه بازتولید سرمایه فرهنگی غالب را دنبال می کنند و برای تقویت سرمایه فرهنگی همه جانبه و پایدار، نیازمند بازنگری در جهت ارتقای مهارت های انتقادی، خلاقانه و مواجه با تنوع فرهنگی هستند.

Keywords:

سرمایه فرهنگی , بوردیو , تحلیل محتوای کیفی , علوم اجتماعی , آموزش , بازتولید فرهنگی