جایگاه روح انسان در عقاید باستان (قبل و بعد از صفویه)

مفهوم «روح» در فرهنگ ایرانی از بنیادی ترین عناصر فلسفی و الهیاتی است. ریشه های این مفهوم را می توان در متون اوستایی، روایت های اساطیری، و آیین های تدفین ایران باستان مشاهده کرد که بر سه گانگی یا چندگانگی نیروی روحانی (فروشی، روان، دئنا و فروهر) تاکید دارد. در دوره ی اسلامی، به ویژه در دوران صفویه، مفهوم روح از سطح اسطوره ای-مینوی به سطح فلسفی-متافیزیکی ارتقاء یافت و ملاصدرا با نظریه ی «حرکت جوهری»، «جسمانیه الحدوث» و «روحانیه البقاء» تعریفی نوین از روح ارائه کرد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و رویکرد میان رشته ای، با بهره گیری از منابع باستان شناسی، زرتشتی پژوهی، اسطوره شناسی و فلسفه ی اسلامی، به بررسی تطبیقی جایگاه روح پیش و پس از صفویه می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که علی رغم تفاوت های زبانی، مفهومی و هستی شناختی، میان نگاه مینوی باستانی و نگاه صدرایی یک پیوستگی عمیق در محور «سفر روح» و «کمال» وجود دارد.

Keywords:

روح , ایران باستان , صفویه , ملاصدرا , مینوی , جهان پس از مرگ