سنخ شناسی فضایل اخلاق (مثبت گرا) در قرآن: بخشایش، احسان، شکرگزاری

این پژوهش با هدف سنخشناسی و تحلیل مفهومی سه فضیلت اخلاقی محوری و مثبتگرای «بخشایش (عفو)»، «احسان» و «شکرگزاری» در قرآن کریم انجام شده است. رویکرد غالب در این تحقیق، اخلاق فضیلتمحور و مبتنی بر آموزههای مثبتگرایی اسلامی است که بر تقویت صفات نیکو و شکوفایی ظرفیتهای انسانی تاکید دارد. روششناسی پژوهش، تحلیل محتوای کیفی مبتنی بر مراجعه مستقیم به آیات قرآن کریم و بهرهگیری از تفاسیر معتبر کلاسی و معاصر (مانند المیزان، نمونه و مجمعالبیان) است. نتایج نشان میدهد که این سه فضیلت نه تنها اعمال فردی، بلکه ساختارهای اجتماعی و رابطه انسان با خدا را تعریف میکنند. «عفو» به عنوان رهایی از کینه و گذشت در برابر ستم، «احسان» به عنوان فراتر رفتن از عدالت و نیکوکاری در روابط، و «شکرگزاری» به عنوان قدردانی آگاهانه از مواهب الهی، ارکان اصلی یک زیست اخلاقی متعالی در منظومه فکری قرآن را تشکیل میدهند. همچنین، مقایسه تطبیقی نشان میدهد که احسان غالبا مرحله پیشرفتهتر بخشایش است و شکرگزاری به عنوان زیربنای حفظ و استمرار این دو فضیلت عمل میکند. این پژوهش کاربردهای عملی گستردهای در حوزه روانشناسی تربیتی و اصلاح ساختارهای تمدنی-اجتماعی مبتنی بر ارزشهای قرآنی ارائه میدهد.

Keywords:

فضایل اخلاقی , اخلاق قرآنی , بخشایش (عفو) , احسان , شکرگزاری , مثبت گرایی , سنخ شناسی