بررسی تطبیقی مفاهیم ذهن آگاهی با آموزه های دین اسلام

ذهن آگاهی توجه خاص، هدفمند در زمان حال و بدون هرگونه قضاوت و پیش داوری تعریف شده است. ذهن آگاهی به رشد سه کیفیت خودداری از قضاوت، آگاهی قصدمندانه و تمرکز بر کنونی در توجه فرد نیاز دارد و توجه متمرکز بر لحظه حال پردازش تمام جنبه های تجربه بلاواسطه شامل فعالیت های شناختی فیزیولوژیکی یا رفتاری را موجب می شود. با توجه به اینکه ذهن آگاهی اثربخشی وسیعی در ابعاد مختلف زندگی و درمان اختلالات روانی داشته است، همچنین با توجه ضرورت بومی سازی نظریات روانشناسی و ارتباطی که میان میزان تناسب یک رویکرد درمانی با مذهب و فرهنگ یک جامعه و میزان مقبولیت و اثربخشی آن رویکرد در آن جامعه وجود دارد و حاکم بودن مذهب و فرهنگ اسلامی در جامعه ایران، پژوهش حاضر با هدف استخراج مولفه های ذهن آگاهی و بررسی میزان تطابق مفاهیم و روش های درمانی مرسوم ذهن آگاهی با مفاهیم دین اسلام شکل گرفته است. در این پژوهش ضمن بررسی تطابق مفاهیم ذهن آگاهی با آیات قرآن، احادیث و سنت به روش کتابخانه ای تحلیلی-اسنادی به بررسی میزان اثربخشی پژوهش های صورت گرفته در این حوزه پرداخته شده است. در نهایت میزان انطباق بالایی میان ابعاد مختلف ذهن آگاهی با مفاهیم اسلامی مشاهده گردیده و مصادیق اسلامی فراوانی برای برنامه های ذهن آگاهی مانند MBSR یافت شده است. در بررسی پژوهش های پیشین صورت گرفته در این حوزه، میزان اثرگذاری بالایی برای مداخلات ذهن آگاهی با رویکرد اسلامی مشاهده گردید و تطابق بالای رویکرد ذهن آگاهی با مفاهیم اسلامی و میزان اثربخشی بالای آن در پژوهش های انجام شده نشان دهنده کارآمد بودن و مفید بودن تلفیق مفاهیم ذهن آگاهی با مفاهیم اسلامی و امکان بومی سازی مفاهیم ذهن آگاهی می باشد.

Keywords:

ذهن آگاهی , اسلام , دین , روانشناسی