ناترازی آب در ایران و بررسی راه حل های آن

این پژوهش به بررسی مسئله ی ناترازی آب در ایران از دیدگاه اقتصادی و تطبیقی می پردازد. در سه دهه ی اخیر، ایران با کاهش چشمگیر منابع آب تجدیدپذیر مواجه بوده است؛ به طوری که حجم این منابع از حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب در اوایل دهه ی ۱۳۷۰ به کمتر از ۸۰ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۰۲ رسیده است، در حالی که میزان مصرف کل آب تقریبا ثابت باقی مانده است. با استفاده از داده های وزارت نیرو (۱۴۰۲)، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO، ۲۰۲۳) و بانک جهانی، ساختار مصرف آب در بخش های مختلف اقتصادی بررسی و عملکرد ایران با کشورهایی نظیر ترکیه و اسپانیا مقایسه شده است. نتایج نشان می دهد که حدود ۸۸ درصد از کل مصرف آب در ایران در بخش کشاورزی صورت می گیرد؛ بخشی که سهم اندکی در تولید ناخالص داخلی دارد. این امر بیانگر ناکارایی جدی در تخصیص منابع آب از دیدگاه اقتصادی است. همچنین، بهره وری اقتصادی آب در ایران (۰.۲ دلار به ازای هر مترمکعب) به مراتب کمتر از ترکیه (۰.۶ دلار) و اسپانیا (بیش از ۱ دلار) است که دلیل اصلی آن، استفاده از روش های سنتی آبیاری، نظام قیمت گذاری نادرست و ضعف در حاکمیت نهادی منابع آب می باشد. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که ناترازی آب در ایران بیش از آنکه ناشی از عوامل طبیعی باشد، ریشه در ساختارهای اقتصادی و نهادی دارد و دستیابی به پایداری در مدیریت آب مستلزم اصلاح نظام قیمت گذاری، به کارگیری فناوری های نوین آبیاری و تقویت نهادهای محلی مدیریت آب است.

Keywords:

ناترازی آب , هزینه فرصت آب , اقتصاد آب , بهره وری آبیاری , اصلاحات نهادی , شکست بازار