تبیین جایگاه تشکل های مردم نهاد در کاهش آسیب های اجتماعی ناشی از بحران پس از زلزله: نمونه موردی: شهر مراغه

رخداد زلزله به عنوان یکی از مخرب ترین و پرتکرارترین بلایای طبیعی، پیامدهای عمیق اجتماعی و روانی را برای جوامع انسانی به همراه دارد؛ از جمله افزایش تنش های روانی، تضعیف پیوندهای اجتماعی، بروز نابسامانی های رفتاری و اختلال در نظم عمومی. در چنین شرایطی، سازمان های مردم نهاد (سمن ها)به عنوان نهادهایی برخاسته از بطن جامعه و مستقل از ساختار دولتی، می توانند نقشی کلیدی در کاهش و کنترل آسیب های اجتماعی پس از زلزله ایفا نمایند. هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل نقش سمن ها در کاهش پیامدهای اجتماعی زلزله در شهر مراغه است؛ منطقه ای که به دلیل موقعیت جغرافیایی و ساخت وسازهای غیرایمن، در زمره مناطق با خطرپذیری بالا قرار دارد. این تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی و به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل تمامی ساکنان شهر مراغه در استان تهران بوده و با استفاده از فرمول کوکران، تعداد نمونه برابر با ۳۸۰ نفر تعیین گردید. روش نمونه گیری به صورت تصادفی ساده و ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه محقق ساخته بود که روایی آن با نظر متخصصان و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۷ تایید شد. یافته های پژوهش بیانگر آن است که سمن ها می توانند از طریق افزایش آگاهی عمومی، ایجاد سرمایه اجتماعی و اعتماد میان مردم، ارائه خدمات حمایتی و روانی، سازمان دهی نیروهای داوطلب و همکاری موثر با دستگاه های رسمی، نقش بسزایی در کاهش تبعات اجتماعی زلزله ایفا کنند. با این وجود، فقدان جایگاه قانونی مشخص در نظام مدیریت بحران، ضعف ارتباط میان سمن ها و مدیریت شهری، و محدودیت منابع مالی از مهم ترین چالش های پیش روی این نهادها در شهر مراغه است. در پایان، پژوهش پیشنهاد می کند که با ایجاد چارچوب نهادی مشخص برای فعالیت سمن ها در مدیریت بحران، برگزاری دوره های آموزشی تخصصی برای اعضای این تشکل ها، و تدوین سیاست های حمایتی از سوی نهادهای دولتی، می توان از ظرفیت عظیم آن ها برای تقویت تاب آوری اجتماعی و کاهش آسیب های پس از زلزله بهره برداری موثرتری داشت.

Keywords:

آسیب اجتماعی , تشکل مردم نهاد , شهر مراغه.