نوآوری در مدل کسب وکار از طریق انطباق با هوش مصنوعی: تحلیل نقش استراتژیک مدیریت منابع انسانی در پارادایم صنعت ۵.۰

در چشم انداز پویای کسب وکار در سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی (AI) از یک ابزار تکنولوژیک صرف به یک محرک بنیادین برای نوآوری در مدل های کسب وکار تبدیل شده است. با این حال، صرف پذیرش و استقرار سیستم های هوشمند تضمین کننده موفقیت نیست؛ بلکه چالش اصلی در «تخصیص ارزش» (Value Appropriation) و چگونگی انطباق نیروی انسانی با این فناوری ها نهفته است. این پژوهش با هدف واکاوی نقش «مدیریت استراتژیک منابع انسانی» (SHRM) در شکل دهی به انطباق با هوش مصنوعی انجام شده است. با بهره گیری از «نظریه ساختاردهی تطبیقی» (AST) و رویکرد کیفی، مصاحبه های عمیقی با مدیران ارشد ۵۱ سازمان بزرگ و متوسط انجام شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که انطباق با هوش مصنوعی پدیده ای یکپارچه نیست، بلکه در یک طیف چهارگانه قابل طبقه بندی است: ۱) انطباق بهره بردارانه (استفاده ابزاری و محدود)، ۲) انطباق اکتشافی (آزمون و خطای نوآورانه)، ۳) انطباق مصلحت گرایانه (اجتناب استراتژیک یا بازگشت به عقب)، و ۴) انطباق رهایی بخش (استفاده اخلاقی و انسان محور). این مطالعه با ارائه یک ماتریس نوین، نشان می دهد که چگونه SHRM می تواند با گذار از رویکردهای مصلحت گرایانه به سمت رویکرد رهایی بخش، نه تنها کارایی عملیاتی را افزایش دهد، بلکه با رعایت اصول اخلاقی و دموکراتیک کردن فناوری، تخصیص ارزش را به حداکثر برساند. نتایج حاکی از آن است که در عصر هوش مصنوعی، واحد منابع انسانی باید از نقش پشتیبانی خارج شده و به عنوان معمار تعامل انسان و ماشین عمل کند.

Keywords:

مدیریت استراتژیک منابع انسانی , انطباق با هوش مصنوعی , تخصیص ارزش , نظریه ساختاردهی تطبیقی , انطباق رهایی بخش