تحلیل و بررسی قاعده نفی سبیل در قراردادهای فناورانه بین المللی

تحولات شتابان فناوری های نوین از خدمات پردازش ابری تا الگوریتم های هوش مصنوعی موجب افزایش وابستگی فنی کشورها در بستر قراردادهای فناورانه بین المللی شده است. این وابستگی توانسته به سلطه غیرمستقیم بر زیرساخت های حیاتی داده های حساس و تصمیم گیری های کلان بینجامد. در فقه امامیه قاعده نفی سبیل، اصل آمره ای است که هرگونه سلطه بالفعل یا بالقوه بیگانه بر مقدرات مسلمانان را نفی نموده است. حقوق ایران نیز این قاعده را در اصول ۱۵۲ و ۱۵۳ قانون اساسی تثبیت کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر فقدان یک چارچوب تحلیلی جامع برای ارزیابی قراردادهای فناورانه بر اساس شاخص های فقهی، حقوقی و امنیتی هماهنگ است. پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع قرآنی، روایی، فتاوای فقها، قوانین داخلی و اسناد بین المللی انجام شده است. هدف شناسایی و ارائه شاخص های عملیاتی برای سنجش میزان انطباق قراردادها با قاعده نفی سبیل و پیشگیری از سلطه فناورانه است. نتایج بیانگر توجه همزمان به شاخص هایی چون میزان وابستگی فناورانه، کنترل داده های حیاتی، دسترسی به کد منبع و الگوریتم ها، حق فسخ یا تعلیق یک طرفه، مسیر جایگزین خدمات و انطباق با قوانین آمره است. به کارگیری این شاخص ها زمینه ایجاد چارچوبی چندلایه برای حفظ استقلال فناورانه، امنیت داده و حاکمیت ملی در عین بهره برداری مشروع از فناوری های روز، فراهم کرده است.

Keywords:

نفی سبیل , اصل آمره , قرارداد فناورانه , سلطه فناورانه