نقش سیاست های فرهنگی در ناکامی رژیم محمدرضا پهلوی از انقلاب سفید تا انقلاب اسلامی

این مقاله به بررسی نقش سیاست های فرهنگی رژیم پهلوی از دوران رضا شاه تا دوران محمدرضا شاه در ناکامی حکومت پهلوی و وقوع انقلاب اسلامی ایران می پردازد. در دوران رضا شاه سیاست های فرهنگی بر جدایی دین از سیاست، مدرن سازی جامعه و تضعیف نهادهای مذهبی متمرکز بود. این سیاست ها اگرچه موجب گسترش هویت ملی و فرهنگ ایرانی شدند، اما سرکوب آزادی ها و بی توجهی به ارزش های مذهبی و سنتی نارضایتی عمومی را تشدید کرد. در دوران محمدرضا شاه سیاست های فرهنگی با تاکید بر غرب گرایی، برگزاری جشن های باستانی و تلاش برای ایجاد هویت ملی غیرمذهبی ادامه یافت. با این حال، این سیاست ها به دلیل بی توجهی به ارزش های اسلامی و سنتی نتوانستند حمایت عمومی را جلب کنند و به گسترش اعتراضات مردمی منجر شدند. برنامه اصلاحات ارضی در قالب انقلاب سفید که با هدف کاهش فقر روستایی و تقویت توسعه کشاورزی آغاز شد، به دلیل ضعف در اجرا، عدم انطباق با نیازهای بومی و مقاومت نیروهای اجتماعی موجب مهاجرت گسترده روستاییان به شهرها و افزایش شکاف های طبقاتی شد. این اصلاحات همچنین به فقدان مشروعیت و تثبیت نارضایتی عمومی علیه رژیم پهلوی کمک کرد. مقاومت نیروهای مذهبی، روشنفکران و طبقات اجتماعی علیه سیاست های فرهنگی و اقتصادی شاه به همراه تاثیرات منطقه ای مانند افزایش اسلام گرایی و تنش های خاورمیانه نقش مهمی در سقوط رژیم پهلوی داشت. در نهایت عدم همخوانی ایدئولوژی های شاهنشاهی با واقعیت های اجتماعی و فرهنگی ایران به سقوط رژیم پهلوی و وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ منجر شد. بدین سان هدف پژوهش بررسی نقش سیاست های فرهنگی رژیم پهلوی از دوران رضا شاه تا محمدرضا شاه در ناکامی حکومت پهلوی و وقوع انقلاب اسلامی ایران است و با روش پژوهش بصورت توصیفی تحلیلی سیاست های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی این دوران، تاثیر برنامه هایی مانند انقلاب سفید و اصلاحات ارضی بر نارضایتی عمومی، مهاجرت های گسترده و تقویت نیروهای مخالف رژیم را بررسی می کند.

Keywords:

سیاست های فرهنگی , انقلاب سفید , اصلاحات ارضی , غرب گرایی , هویت ملی , اسلام گرایی