کاربرد هوش مصنوعی در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران؛ فرصتی برای تحول عدالت در عصر دیجیتال

عدالت، اساس مشروعیت و پایداری هر نظام حقوقی است و در جمهوری اسلامی ایران جایگاهی فراتر از یک مفهوم حقوقی صرف دارد. در دهه اخیر افزایش حجم پرونده ها، پیچیدگی دعاوی و گسترش جرایم سایبری ضرورت تحول در ساختار قضایی کشور را دوچندان کرده است. عدالت در عصر دیجیتال نیازمند زبان جدیدی است. این مقاله با شعار فناوری در خدمت فقه به طراحی مدل بومی «قاضی هوشمند در جمهوری اسلامی ایران» می پردازد. یافته های ما نشان می دهد هوش مصنوعی نه تنها تهدید نیست، بلکه بازوی توانمند قاضی مسلمان برای تحقق عدالت سریع، دقیق و عادلانه است. این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی و با اتکا به مبانی فقه امامیه به طراحی مدل بومی حکمرانی هوش مصنوعی قضایی می پردازد. با بررسی تجارب ایالات متحده، چین، اتحادیه اروپا و ترکیه و نیز تحلیل اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران، یافته ها نشان می دهد الگوی پیشنهادی عدالت ترکیبی می تواند زمینه ساز تحقق حکمرانی دیجیتال اسلامی باشد. در پایان با تاکید بر بومی سازی فناوری، سند راهبرد ملی هوش مصنوعی قضایی (۱۴۰۵-۱۴۱۰) در چارچوب برنامه تحول قضایی جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می گردد. یافته ها نشان می دهد هوش مصنوعی در صورت تدوین چارچوب شرعی و نظارتی دقیق می تواند ضامن تحقق عدالت کارآمد و کاهش فساد باشد.

Keywords:

هوش مصنوعی , عدالت , دیجیتال , قوه قضاییه , فقه اسلامی , تحول , قضایی , الگوسازی اسلامی