مفهوم شناسی و مبانی نظری سبک زندگی از برداشت های کلاسیک تا نگرش های اسلامی

مفهوم «سبک زندگی» به عنوان یکی از مفاهیم نوین و چندبعدی در علوم اجتماعی و انسانی نقشی محوری در تحلیل رفتارهای فردی و جمعی، ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و هویتی ایفا می کند. این مفهوم از دیدگاه های روانشناسی و جامعه شناسی به ترکیبی از ابعاد فردی، رفتاری، ذهنی، فرهنگی و نمادین تقسیم می شود که تعاملی پیچیده میان آگاهی، انتخاب فردی و ساختارهای اجتماعی-فرهنگی در آن جریان دارد. تحول تاریخی سبک زندگی همسو با گذار از سنت به مدرنیته و پسامدرنیته، بازتاب دهنده تغییرات بنیادی در سبک های زیستی و شکل گیری هویت های تازه است؛ تحولات اقتصادی، رسانه ای، ارتباطی و فرآیند جهانی شدن عوامل تاثیرگذار اصلی در این روند محسوب می شوند. در بعد اسلامی سبک زندگی بر مبنای جهان بینی توحیدی و آموزه های دین اسلام شکل می گیرد و با تاکید بر اصولی مانند توحیدمداری، تقوا، ولایت مداری، تکلیف گرایی و حق گرایی، الگویی جامع برای زیست انسانی ارائه می دهد. این الگو ضمن حفظ اصالت و ثبات ظرفیت سازگاری و پاسخ به تحولات زمانه را داراست. سبک زندگی اسلامی هم به عنوان نمود عینی فرهنگ اسلامی و هم ابزاری برای تولید، بازتولید و بازسازی هویت فردی و جمعی مطرح شده و از این رو در مطالعات فرهنگی و اجتماعی اهمیتی راهبردی دارد. شناخت و تحلیل مولفه های عینی و ذهنی سبک زندگی، تعامل آن با فرهنگ و هویت و توجه به نقش انتخاب و نمادگرایی، پیش شرط طراحی سیاست های فرهنگی و اجتماعی موثر در مواجهه با چالش های معاصر به شمار می رود. در نهایت سبک زندگی بستری پویا و تعاملی است که هم بازتاب ساختارهای اجتماعی است و هم عاملی شکل دهنده به آنها؛ بنابراین بررسی دقیق آن می تواند زمینه ساز توسعه فرهنگی-اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی فردی و جمعی در جوامع معاصر گردد.

Keywords:

سبک , زندگی , فرهنگ , هویت , جهانبینی اسلامی , انتخاب و تمایز بخشی , نقش دین در سبک زندگی