معنویت بیدین (SBR)، معرفی تحلیل علل و پیامدهای یک پدیده نوظهور در بافتار اجتماعی ایران

مقاله حاضر با هدف تبیین نظری مفهوم معنویت بیدین (Spiritual but Not Religious - SBR) و تحلیل علل و پیامدهای بومی شده آن در بافتار اجتماعی ایران تدوین شده است. این پدیده که نشان دهنده حفظ یک رابطه شخصی و غیرنهادی با امر قدسی یا معنا است در حالی که تعهدات ساختاری دین رسمی رد می شود، به عنوان مقوله ای مجزا از دینداری سنتی و بی دینی کامل مورد بررسی قرار گرفته است. روش تحقیق بر تحلیل گفتمانی و اسنادی (کتابخانه ای) استوار بوده و از داده های کمی نظر سنجی های معتبر داخلی و ادبیات آکادمیک جامعه شناسی دین جهانی بهره برده است. یافته های کلیدی نشان می دهند که پدیده SBNR در ایران صرفا یک روند جهان شمول (فردی گرایی فرامدرن) نیست، بلکه به صورت واکنشی و در پاسخ به سیاسی شدن نهاد دین و دلزدگی اجتماعی تشدید شده است. گسست آماری میان نرخ بالای باور به خدا (۷۸ درصد) و نرخ پایین تعلق به نهاد دینی رسمی (۳۲ درصد) قوی ترین شاهد برای وجود این پدیده است. تجلی عینی این گرایش در گسترش چشمگیر بازار عرفان های نوظهور در فضای مجازی مشاهده می شود و پیامدهای آن شامل نسبی گرایی اخلاقی و چالش های ناشی از خودگرومی مونیستی در نظام ارزشی فردی است.

Keywords:

معنویت بی دین (SBNR) , معنویت گرایی فردی , گرایی دینی , سکولاریسم , واکنشی , عرفان های نوظهور , نسبی گرایی اخلاقی