بررسی نسبت روح و معنویت در الهیات معاصر با رویکرد روانشناسی دینی اسلامی

این مقاله به تبیین و تحلیل نسبت میان دو مفهوم بنیادین «روح» و معنویت در چارچوب الهیات اسلامی معاصر و با بهره گیری از دستاوردهای روانشناسی دینی اسلامی می پردازد. در الهیات کلاسیک روح به عنوان حقیقتی متافیزیکی و منشا حیات معرفی شده است اما در دوران معاصر با ظهور بحران های معنا و هویت مفهوم «معنویت» به عنوان تجلی کارکردی و روانشناختی ابعاد متعالی انسان اهمیت ویژه ای یافته است. مسئله اصلی این پژوهش چگونگی ارتباط این دو مفهوم و نحوه تاثیرگذاری آنها بر یکدیگر است. این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای، ابتدا به تعریف مفهومی روح در منابع اسلامی و معنویت در گفتمان جدید می پردازد سپس با تبیین مبانی روانشناسی دینی اسلامی، نشان می دهد که روح زیربنای هستی شناختی و استعداد ذاتی انسان برای تعالی است در حالی که معنویت، فرآیند شکوفایی و تحقق بالفعل این استعداد در ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری فرد است. نتیجه گیری می شود که این دو مفهوم دارای رابطه ای طولی و مکمل هستند؛ روح «منبع» و معنویت «تجلی» آن در مسیر سلامت روان و کمال انسانی است و روانشناسی دینی اسلامی به عنوان یک دانش میان رشته ای ابزاری کارآمد برای فهم این نسبت و کاربردی سازی آن در زندگی امروز فراهم می آورد.

Keywords:

روح , معنویت , الهیات معاصر , روان شناسی دینی , اسلامی , سلامت معنوی