تحلیل محتوای کتاب درسی فارسی پایه ششم از منظر توجه به نقش های جنسیتی

کتاب های درسی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای تربیتی، نقش موثری در شکل گیری نگرش های جنسیتی دانش آموزان ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوه بازنمایی نقش های جنسیتی در محتوای کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی، به روش تحلیل محتوا انجام شده است. داده ها براساس پنج مقوله اصلی شامل «بازنمایی نقش های سنتی جنسیتی»، «توزیع جنسیتی شخصیت ها و مثال ها»، «نقش جنسیت در مهارت های روان شناختی»، «زبان و واژگان جنسیتی» و «الگوهای رفتاری و ارزشی جنسیتی» استخراج و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که بیشترین فراوانی مربوط به مقوله «توزیع جنسیتی شخصیت ها و مثال ها» با ۲۶/۲۵ درصد است که بیانگر غلبه شخصیت های مرد در نقش های فعال و حرفه ای و کمرنگ بودن حضور زنان در نقش های مشابه است. مقوله های «زبان و واژگان جنسیتی» و «الگوهای رفتاری و ارزشی جنسیتی» نیز هرکدام با ۲۰ درصد، به بازتولید کلیشه های جنسیتی از طریق زبان و ارزش گذاری نابرابر بر ویژگی های زنانه و مردانه اشاره دارند. نقش جنسیت در مهارت های روان شناختی (۱۸/۷۵ درصد) و بازنمایی نقش های سنتی (۱۵ درصد) نیز نشان دهنده تاکید بر نقش های وابسته، عاطفی و خانگی برای زنان و نقش های عقلانی و مستقل برای مردان است. این الگوهای بازنمایی می توانند به تثبیت نگرش های قالبی منجر شوند. در نتیجه، بازنگری در محتوای کتاب های درسی با رویکرد عدالت جنسیتی ضروری به نظر می رسد.

Keywords:

روانشناسی , تحلیل محتوا , کتاب درسی فارسی , آموزش ابتدایی , نقش های جنسیتی