برنامه ریزی و مدیریت سیاست گذاری و آینده نگری صنعت نفت؛ تحلیلی از وضعیت ایران و الگوهای بین المللی

این مقاله با هدف تحلیل راهبردی صنعت نفت ایران سه مولفه بنیادین یعنی برنامه ریزی راهبردی، سیاست گذاری عمومی و آینده نگری را به عنوان ارکان تحول در حکمرانی نفت بررسی می کند. با در نظر گرفتن موقعیت ایران به عنوان یکی از مهمترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان و در عین حال وابسته ترین کشورها به درآمدهای نفتی، مقاله تلاش می کند با نگاهی تحلیلی و تفسیری به وضعیت موجود چارچوبی برای اصلاحات ساختاری و تصمیم گیری های بلندمدت در این حوزه ارائه دهد. در ابتدا مفاهیم نظری و مدل های مرتبط با سه حوزه کلیدی مطرح می شود؛ از جمله مدل های برنامه ریزی SWOT و PESTEL، نظریه های مراحل خط مشی و جریان های چندگانه و رویکردهای آینده نگر مانند سناریونویسی و تحلیل روندها. سپس وضعیت فعلی صنعت نفت ایران از منظر ناکارآمدی برنامه ریزی، ناهماهنگی در سیاست گذاری، وابستگی به درآمدهای نفتی و فقدان نهادهای آینده نگر مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش های بعدی، تجربیات کشورهای موفقی مانند نروژ، عربستان سعودی، قطر و شرکت شل در زمینه تلفیق آینده نگری با سیاست گذاری انرژی، تدوین برنامه های راهبردی، و حرکت به سمت اقتصادهای پسا نفتی تحلیل می شود. در بخش نهایی مقاله، با تکیه بر تحلیل وضعیت ایران و مقایسه تطبیقی با الگوهای موفق، مجموعه ای از راهکارهای پیشنهادی در سه سطح عبارتند از؛ سطح کلان ملی تدوین سند راهبردی انرژی ملی، اصلاح ساختار بودجه ریزی، ایجاد نهاد سیاست گذار یکپارچه؛ سطح سازمانی و بخشی آموزش مدیران، نوسازی زیرساخت ها، تقویت ظرفیت فناورانه؛ سطح آینده پژوهی و سیاستی: تاسیس مرکز ملی آینده پژوهی انرژی، طراحی سناریوهای بلندمدت، ادغام foresight در سیاست گذاری های نفتی. در نهایت مقاله تاکید می کند که بدون بازنگری اساسی در شیوه حکمرانی نفتی ایران نه تنها فرصت بهره برداری عادلانه از منابع خدادادی را از دست خواهد داد بلکه در مسیر گذار جهانی به انرژی های نو نیز عقب خواهد ماند. ترکیب سه گانه برنامه ریزی راهبردی، سیاست گذاری هوشمند و آینده نگری نظام مند، تنها مسیر ممکن برای تضمین منافع بین نسلی، ثبات اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیکی پایدار در عصر جدید انرژی است.

Keywords:

برنامه ریزی راهبردی , سیاست گذاری عمومی , آینده نگری